पुण्यातील स. प. महाविद्यालयाचे माजी प्राचार्य (१९८३ ते १९९०) आणि इंग्रजीचे व्यासंगी विद्वान प्रिं. भगवान ना. तथा बी. एन. कुलकर्णी ह्यांचे आज दुपारी दु:खद निधन झाले. ते आमच्या मोठ्या आत्याचे यजमान होत. ते ८७ वर्षांचे होते.

आईवडिलांचं छत्र नसताना, फार हलाखीच्या परिस्थितीतून वर येऊन त्यांनी मेहनतीनं स्वतःचं आदरणीय स्थान निर्माण केलं. त्यांच्या पंचाहत्तरीच्या वेळी त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी लिहिलेले लेख वाचनात आले तेव्हा ते प्रकर्षानं जाणवलं.

ते प्राचार्य असताना आम्ही लहान होतो. स प च्या आवारातल्या प्रशस्त प्राचार्य निवासातल्या सुट्ट्या विशेष लक्षात आहेत. नऊ मोठाल्या दालनवजा खोल्यांची ती ब्रिटिश शैलीतली बंगली आहे, लाकडी चौकटींचे मोठाले व्हरांडे होते, स्टडी हा प्रकारही मी तिथे पहिल्यांदा बघितला. नंतर मग पुस्तकांमधून वाचायला मिळाला. प्राचार्य निवासाभोवती तेव्हा तरी गर्द आमराई होती. भोवती फुलझाडांंचे फुललेले ताटवे आणि वाफे होते. नियमीत देखभाल करणारे माळी होते. बागेत उघडणा-या दारासमोर असलेल्या एका आंब्याच्या जमिनीला समांतर फांदीला झोपाळा बांधलेला होता. कॉलेजच्या वेळा संपल्यावर सगळं चिडीचूप शांत व्हायचं. आता पर्वती दिसण्याचं अप्रूप राहिलं नसलं तरी तेव्हा ती मैदानातून अशी हात लावला तर टेकेल इतक्या अंतरावर दिसायची. मोठी, पुस्तकांनी गच्च आणि सतत भर पडणारी लायब्ररी होती. शहराच्या ऐन गर्दीत असून बाहेर लगेचच अहोरात्र वहाणारे मोठे रस्ते आहेत हे आत जराही कळायचं नाही. त्या टुमदार आणि केवळ पुस्तकातच शोभाव्या अशा प्रासादात काकांच्यामुळे आम्हालाही रहायला मिळालं, हे मोठंच भाग्य. तेव्हा काकांना नक्की कुणी कुणी मोठे दिग्गज भेटायला येत असणार, पण त्या व्यक्तिमत्वांची, चर्चांची महती समजण्याचं आमचं वयच नव्हतं हे आता जाणवतं. त्यामुळे काकांबद्दलच्या आठवणी ह्या अशा त्यांच्या आजुबाजूच्याच जास्त आहेत.

मी नॅशनल जिओग्राफिक मासिक आणि इलस्ट्रेटेड वीकली प्रथम काकांकडे बघितलं. इलस्ट्रेटेड वीकली तर कोल्हापुरात येतच नव्हता तेव्हा. आमचा धाकटा काका पुण्याहून येताना बी एन् काकांकडून घेऊन यायचा ते आठवतंय. मी नववीला असताना मला बी एन् काकांनी त्यांच्या वापरातला एक अ‍ॅल्युमिनियमचा छोटासा टेबल लँप दिला होता. दहावीचा अभ्यास मी फक्त रात्री आणि त्या लँपखाली केला. आणि अकरावीला गेल्यावर नवी वीरकरांची डिक्श्नरी भेट दिली होती. आमची आत्या जराशी कडक स्वभावाची, तिला आम्ही अजूनही दबकून असतो, त्यामानानं काका मनमोकळे होते. बाकी जगासाठी ते आदरणीय सर असले तरी आमच्यासाठी ते बी. एन्. काका होते. त्यांची विद्वत्ता कधीही घरच्यांसोबतच्या संवादात आडवी आली नाही. हसतमुख असायचे.

आम्ही मोठे झाल्यावर त्यांच्या वलयाने दबून राहिल्यामुळे म्हणा, आणि थोडेसे आत्याच्या धाकानं म्हणा, घरच्या ह्या गुरूतुल्य व्यक्तिमत्वाचा आम्ही पुरेसा लाभ घेतला नाही ही कायम खंत राहिल. त्यांच्या कारकिर्दीबद्दल बोलण्याचा माझा वकूब नाही, कुटुंबियांना श्रद्धांजली वहाण्याचा आपल्याकडे प्रघात नाही, निदान माझ्या कुवतीनुसार सर्वांना त्यांची थोडी ओळख करून द्यावी असं वाटलं.

आम्हा सर्व जोशी परिवारातर्फे काकांना विनम्र अभिवादन.