साधलेली निमित्तं आणि त्यानिमित्तानं!

साबुदाण्याची खिचडी हा बाबांचा वीकेस्ट पॉईंट आहे. इतकी, की ती खायला घालून तुम्ही त्यांच्याकडून त्यांची अख्खी मालमत्ता खिशात घालू शकाल. पण त्यांना ती स्वतःच्या हातचीच सर्वात जास्त आवडते. (कळलं ना, माझे सर्व प्रयत्न विफल असण्याचं कारण ) एरवी हल्ली त्यांना घरच्या साखर कारखान्यामुळे जरा गिल्ट असतो खिचडी खाताना. पण मागच्या आठवड्यात पुपो वगैरे आस्वादूनही कालची रिडिंग्ज अनपेक्षितपणे झक्कास आल्यामुळे आज ऑफिशियल सेलिब्रेशन आहे. त्यात रविवार. डिसेंबरातला. हिवाळा संबोधता येईलसा उगा पोटापुरता गारवा आहे. सक्काळ सक्काळ असं आयतं, वाफाळतं खाणं मायेनं हातात मिळण्यासाठी मी नक्की किमान काही तरी पुण्य केलं असणार आहे. खिचडी चवदार होतेच कारण त्यांच्या हातालाच चव आहे. ते भाकरी वगळता सर्व स्वैपाक करतात आणि पदार्थ कधी बिघडत म्हणून नाही. आज खिचडी झाल्यावर लक्षात आलं की बटाटे राहिले. पण मला आवडतात म्हणून लगेच काच-या तेलमीठावर वाफवून वरून मिसळल्या आणि वाढली! हा सुगरणपणा नव्हे?

स्वैपाकघरात बागडणे हा बाबांचा विरंगुळा आहे. एरवी त्यांना माझ्यामुळे हे बागडणं तितक्या मनसोक्तपणे करता येत नाही. शिवाय माझा स्वैपाक सपक, टिपिकल गुळमाट आणि त्यांना झणझणीत लागतं. त्यांना वय कितीही मान्य नसलं तरी आता अधेमधे वय स्वतःच तिखटाविरुद्ध उठाव करतं. मग जेवताना पानात तेलात कालवलेला कांदा लसूण मसाला घेऊन तुका म्हणे त्यातल्या त्यात करत बिचारे परिस्थितीशी जुळवून घेतात झालं. हे असं फारच झालं की कधीतरी तडकून मला 'तू हो बाजूला, माझं मी करतो' असं सरसावून ते स्वैपाकघर ताब्यात घेतात. म्हणून मग मी आठवड्यातून एकदा त्यांनी आणि नातवानं मिळून सगळ्यांच्या पोटापाण्याची व्यवस्था करायचा उपाय सुचवला. हवं ते, हवं तसं करा. मी आपली त्यांच्या हाताखाली (लिंबूटिंबू मदत, मागचं ओट्यावरचं ब्रह्मांड आवरणे वगैरे) पूर्वीच्या सासवांना कशा सुना लागायच्या तशी माफक लुडबुड करते.

मला तशीही स्वैपाकाची नावड आहे. पुढेमागे स्वत:चं स्वतंत्र घर बांधलं तर स्वैपाकघर नसेल त्यात, इतकी. म्हणजे करणं झटपट होऊन जातं, पण ते विचार नको असतात. ह्या आठवड्याच्या एका ब्रेकमुळे तेवढा एक दिवस स्वैपाकाचा विचार करावा लागत नाही हा सर्वात मोठा आनंद. नेमकं त्यातच बाबा रमत असल्यामुळे मी आणि ते हा ब्रेक एंजॉय करतो. लहरी महंमद नातू ह्यात कधी असतो, कधी नसतो. अर्थातच मग ते ओट्याशी आहेत किंवा खाली बसून काही चिराचिरी करतायत आणि मी त्यांच्या आरामखुर्चीत हातात चविष्ट ठोकळे घेऊन निवांत लोळतेय असं चित्र सर्रास असतं.

पण ही गंमत एवढीशीच नाही. मी साधारण ज्या वातावरणात रहाते तिथं पाचवी-आठवीतल्या पुरुषांच्याही पाणी-चहा हातात ठेवणं, आंघोळीसाठी कपडे काढून देणं किंवा आई घरात नसेल तर त्याच वयाच्या बहिणीनं किंवा थकलेल्या वयाच्या आजीनं रांधून जेवायला घालून ह्यांनी जेवून ताटातच हात धुवून बाजूला होणं ही प्रथा आहे. अशावेळी ऐंशीच्या घरातला एक पुरुष आठवीतल्या नातवाबरोबर पोटापाण्याची शब्दशः सोय बघत स्वैपाकघरात राबतोय आणि त्याची ढमाली, घोडी पोरगीबाई ऐतखाऊसारखी दात काढत फर्माईशी करत वाचत पडलीये हे किती घोर खटकणारं आहे हे तुम क्या जानो! मी भयंकर चित्रविचित्र कटाक्षांंची, गॉसिपची धनीण आहे.

मी भले हे गंमतीच्या सुरात लिहिलं असेल, पण मी उल्लेख केलेलं माझ्या भोवतालचं वातावरण गंमतीत घेण्यासारखं नाही. ह्याहून अधिक काही बोलावं, लिहावं ही आवश्यकता आहेही आणि नाहीही. कारण इथे कुणी काही लिहिलेलं वाचणारे वेगळे आणि भोवतालच्या वातावरणातले वेगळे असू शकतात, दोन्ही एकच असू शकतात किंवा दोन्हींचा मेळ असणारेही असतील. मी काही लिहून बोलून परिस्थिती बदलणार आहे, असाही भाबडा आशावाद नाही. प्रामाणिकपणे, ह्या सगळ्यात उडणारा माझा गोंधळ मात्र खरा आहे.

नेहमीप्रमाणे भरकटलेल्या विचारांचा आवरण्यापलिकडचा पसारा.