हे सरता संपत नाही चांदणे तुझ्या स्मरणाचे

*************************************************************************

निवांत पोपट यांनी 24/07/2010 - 20:10 ह्यावेळी प्रकाशित केले.

अमिता बच्चन की लैला

अमिता बच्चन.माझ्या शेजारी बस्करावर बसलेल्या बालमित्रानं मला सागिंतलं “मी काल पिच्चर बघितला.त्यात अमिता बच्चन होता”.अमिता बच्चन? हे असलं विचित्र नाव मी पहिल्यांदाच ऎकलं होतं.तो पिच्चरचा हिरो होता म्हणे. हिरो म्हणजे काय तेच मला महित नव्हतं. असलंच तरी माझे हिरो वेगळे होते.सापनागांना खेळवणारे गारुडी,सायकलचं पायड्ल मारुन सुय्रा कात्र्यांना धार लावणारे लोक,दरवेशी हे माझ्या आकर्षणाचे केंद्र असायचे. स्वतःला आसूड मारत क्वचित दारावर येणारी कडक ल़क्ष्मी पण माझ्या खास आवडीची होती त्या वेळी. पण भिती वाटायची त्याची.शाळेत जाताना वाटेत कुंभाराचं एक घर लागायचं. त्याचा नंबर देवबाप्पानंतर लगेच.त्याला मी नेहमीच निरखायचो.त्याला चिखल तुडवताना पाह्ताना मला त्याला सामील व्हायचा, धैर्य नसलेला मोह व्हायचा.मग एखाद्या वेळी तो चाकाजवळ बसलेला दिसायचा.त्याची बायको त्याला कामात मदत करत असे. ती दोघं एकमेकांशी अजिबात न बोलता काम करत असत.त्यांच चाक फ़िरतं दिसलं की मी त्याच्याजवळ थॊडं अंतर राखुन ठिय्या मारायचो.अजिबात न बोलता. मौन हा आमच्यामधला अनुउच्चारित करार होता. अजिबात बोलायचं नाही.मग हातातलं तपकिरी लोणी तो त्या फ़िरत्या चाकावर ठेउन अतिशय स्थिर हात आणि नजेरेने तो वेगवेगळ्या वस्तू तयार करायचा.हाताची बोटं मातीच्या गोळ्यावर दाबत तो ते अद्भभूत आकार पैदा करायचा.पण त्याच्या कामाला माझी दृष्ट लागावी अशी माझी इच्छा असायची.कारण मनासारखं जमलं नाही तर मग तो मातीच्या त्या गोळ्याला फ़क्त आडवा तळवा लावायचा. अवकाशात कोलांट्या उड्या खाउन कोसळत असल्यासारखा तो मातीचा गोळा मग घसरत ,वितळत,विरघळत त्याच्या हातात काही क्षणात येउन विसावायचा. पण त्या काही क्षणात त्याचे लक्षावधी आकार तयार व्हायचे. हाय स्पीड कॅमेय्राने एका क्षणात लाख फ़ोटो काढल्यासारख्या त्या क्षणाच्या लाखॊ क्लीप्स माझ्या मनात मग दिवसभर तरळत राह्यच्या.(आत्ताचं म्हणाल तर मला डेमी मूर आणि पेट्रिक स्क्वाझी ह्यांचा घोस्ट मधील सीन आठवेल )

माझा दुसरा हिरो, त्याला अगदी सुपरस्टार पण म्हणता येईल असा म्हणजे,कल्हईवाला. भांड्यालाक……ल्है असा आवाज ऎकला की “आई कल्हईवाला आला” ही माझी आनंदाची आरोळी आख्या गल्लीला ऎकू जाईल एवढी मोठी असायची.नेहमी नाही पण कधीतरी आई त्याला बोलवायची.व्यवहार ठरल्यावर आई भांडी,पातेली बाहेर काढायची. माझं रुपांतर अचानक आज्ञाधारक मुलात व्हायचं. माझा आनंद त्या भांड्यात मावत नसल्याने मी आईला भांडी बाहेर आणायला मदत करायचो.भांडी बाहेर काढेपर्यंत कल्हईवाल्याने आपला जम अंगणात बसवलेला असायचा.त्याची जुन्या कपड्यांची ,चिंध्यांची गरज माझ्याकडून तातडीने पुर्ण केली जायची.त्याच्या धोकटीतुन बाहेर आलेला भाता आता कोळश्यांना फ़ुलवत असायचा. काही इंच अंतरावर मी त्याचा अदमास घेत एखादा कोळसा टाकायचे,भाता फ़िरवायचे चोरटे स्वातंत्र्य घ्यायचो. त्यानं बाजूला काढून ठेवलेल्या त्या जादुच्या कांडीकडे माझं लक्ष असायचंच. भांडं पुरेसं तापल्यावर कल्हईवाला ते भांडं चिंध्यांनी उचलून हातात घ्यायचा. मग त्यात ती नवसागर(हे नाव मला नंतर कळालं)नामक पावडर टाकून आत ती जादूची कांडी वेगाने फ़िरवायचा.माझे विस्फ़ारलेले डोळे झिणझिण्या धुराच्या पडद्याआड घडण्याय्रा जादूचा शोध घेत रहायचे….. अगदी शेवटचं भांडं संपेपर्यंत.

तर,माझ्या हिरोंमध्ये आणखी एकाची भर पडणार होती. अमिता बच्चन हे नाव मी पहिल्यांदाच ऎकलं होतं.हे कसलं विचित्र नाव?पण ह्या विचित्र नावाबाबतची माझी उत्सुकता दुसय्राच दिवशी शमवली गेली.माझ्या वडीलांनी मला जंजीर दाखवला.

काय होतं त्या पिक्चर मध्ये ते मला फ़ारसं आठवत नाही. मि तो परत कधी बघितला पण नाही. जंजीर म्हण्जे मला कपाटाआड दडलेला मुलगा आणि त्याच्या स्वप्नात येणारा पांढराशुभ्र घोडा एवढंच आठवतं.प्रकाश मेहेरानं पांढराशुभ्र घोडा हे कशाचं तरी प्रतीक म्हणुन वापरलं असावं.

मग जंजीर हे कशाचं प्रतीक होतं? जे कशाचं असेल त्याचं असेल. माझ्याबाबतीत तरी कशाचं आहे हे मला माहीत आहे. एरवी अनोळ्खी(?)संदर्भांना प्रतीकाचं नाव देउन मोकळा होतो मी.पण इथं तसं करुन चालणार नाही.जंजीर हा मी बघितलेला दुसरा चित्रपट.पहिला आराधना असेल. आता आठवत नाही. जंजीर ह्या शब्दाचा मला त्यावेळी अर्थसुध्दा माहीत नसेल.

जंजीर म्हण्जे काय? एका कडीची दुसर्या कडीशी गुंतागुंत. एक बंधन. कशाचं तरी कशाशी जखडलं जाणं…

उर्सुला अऍन्ड्रैसचा माउंट्न ऑफ़ कॅनीबाल गॉड……बघितलाय कोणी?त्यात माकडाला पिल्लाला विळखा घातलेल्या अजगराचा सीन आहे.शेवटी कॅमेरा झूम होत माकडाच्या डोळ्यावर विसावतॊ.पडद्यावर तो विळखा दिसत नाही.माकडाच्या डोळ्यात जाणवतो.जखडून जाणं म्हणजे काय ते कळतं.

तर मला काही कळायच्या आधीच एक विळखा माझ्याभोवती पड्ला होता.एका जंजीर’ने मला तिचा पहिला वेढा घातला होता.आता “जंजीर ह्या शब्दाचा मला त्यावेळी अर्थसुध्दा माहीत नव्हता” असं मी म्हणू शकतो? माहीत असो वा नसो.असला युक्तीवाद म्हण्जे तैमूरलंगाचा बेशरम वंशज!...जन्माआधीचा लंगडा. तुम्हाला कळायच्या आधी तुमचं काम तमाम झालेलं असतं. तुम्हाला जंजीर म्हणजे काय ते माहीत नसलं तरी जंजीर ला माहीत असतं तिचं काम.

[मी मराठी]