९६ सालच्या वाढदिवशी संजयनं हातात कुणा एकाची भ्रमणगाथा ठेवलं आणि गोनीदांच्या प्रेमात पडले ती मोहिनी आजही तशीच आहे. त्याआधी शाळेत एक दोन धड्यांमधून ओळख झाली होती, पण वाढली नव्हती. मग समग्र गोनिदा सलग वाचून काढले, थॅंक्स टू पुणे मराठी ग्रंथालय. भाषा आणि अनुभव वैविध्य असलेली सरळमार्गी, रसाळ शैली.

गंमत म्हणजे तेव्हाच एकीकडे श्री. ना. पेंडसेही लावून धरले होते, दहावी आणि बारावीच्या सुट्टीत तुंबाड वाचलं होतं, तेव्हापासून पेंडश्यांनी डोकं फिरवलं होतं. पण सलग वाचण्याचं जमलं ते पुमग्रमुळं. पुस्तकांचे नंबर्स देऊन पुस्तकं घेण्यासाठी फार गर्दी असायची तिथे. कोणत्याही मोठ्या वाचनालयात असेल तेच चित्र. कर्मचारी ते चिटोरे घेऊन आत कपाटांमधे गुडुप व्हायचे. लोक एकावेळी चार-पाच नंबर्स द्यायचे, हे नसेल तर ते, ते नसेल तर ते, असं करत खूप थांबावं लागायचं. असं असूनही पुस्तकं झपाट्यानं संपवून आठवड्यातून तीनतीनदा जाऊन बदलण्याइतका निवांत वेळ असायचा. आता बघितलं तर वेळ असतो, तरीही कधी कधी एखादं पुस्तक महिना महिना रखडतं.

तर एकाच वेळी आलटून पालटून गोनिदा-पेंडसे हे दोन सर्वस्वी भिन्न प्रकृतीचे लेखक वाचणं हा एक निराळाच एक्सरसाइज झाला होता, ते आज आठवताना मजा वाटते. काहीही कारण नव्हतं असलं तिरपागडं काहीतरी करण्याचं. पण उगीच. तुलना नाहीच, पण दोघेही अत्यंत आवडत असले तरी माझ्याकडून गोनिदांइतके पेंडसे पुन्हा पुन्हा वाचले जात नाहीत. गोनिदांचा प्रभाव तेव्हा माझ्या रोजच्या काहीबाही लिहिण्यावरही पडला होता. जुन्या मायबोलीवरच्या माझ्या खरडीत ते स्पष्टपणे जाणवायचं. कारण वाचनाबरोबरच 'देव'लोकांची अनेक अभिवाचनं ऐकणंही चालायचं. 'मोगरा फुलला'च्या कॅसेटची पारायणं केली होती. मग एकेक करून बरीचशी पुस्तकं घेत जमवत गेले, भेट म्हणून देत राहिले. वाचनकट्ट्याची सुरुवातही बुधानंच झाली होती.

आपल्याकडे कोकणातले आणि कोकणावर प्रेम करणारे अनेक लेखक आहेत, पण गोनिदांचं कोकणावरचं प्रेम ठळक वेगळं आहे. उत्कट आणि तीव्र भाबडं, जागोजाग येणा-या वर्णनातून निथळणारं. कोकण न पाहिलेल्या माणसाला पहावंसं वाटायला लावणारं. ते असो. स्मरणगाथा वाचताना गरगरलं होतं, बुधानं भारावून टाकलं होतं आणि मोगरा फुललानं विस्मय झाला होता. डावं उजवं करता येणं जरा अवघडच, तरीही दुर्गभ्रमणगाथा, बुधा, रानभुली, पडघवली, त्रिपदी वारंवार वाचली जातात. बाकीची थोड्या जास्त दिवसांनी. टाळेबंदीत आम्ही भगिरथाचे पुत्र होतं. एकांकडे कादंबरीमय शिवकाल असल्याचं कळालं, तेव्हा ते हातात मिळालं असतं तर बरं झालं असतं. पण आता आणणारे. एखाद्या लेखकात अडकून पडायला होतं, तसं थोडंसं माझं गोनिदा आणि काही प्रमाणात व्यंकटेश माडगुळकरांबाबतीत आहे. दरवर्षी आठ जुलैला आठवण होते गोनिदांची. मग मुद्दाम काहीतरी उघडून डोळ्यासमोर धरलं जातंच.