हंस तू हरदम

जुग जुग जिओ, मेरी जान!

साष्टांग प्रणिपात, ध्रुवतारके

 

 

 केएमटीच्या डबल डेकर्स

माझ्या लहानपणी कोल्हापूर शहराच्या बाहेरच्या रुट्सवर लेलॅंडच्या डबल डेकर्स धावायच्या. १९८२ च्या सुमारास केएमटीच्या ताफ्यात त्या समाविष्ट केल्या गेल्या असाव्यात असा वडिलांचा अंदाज आहे. जाणकारांनी तपशीलात दुरुस्ती सांगावी.

कळंबा, शुगर मिल, शिरोली, गोकुळ शिरगाव ह्या मार्गांसाठी मोठ्या शिवाजी पुतळा चौकातून ह्या डबल डेकर बसेस सुटायच्या. भवानी मंडप आणि शिवाजी पुतळा हे मोठे बसथांबे होते. त्यातल्या आमच्या आवडीच्या दोन मुख्य बसेस म्हणजे 'अभिजात समयदर्शिका' असा वजनदार मराठी फलक मिरवणारी HMT (Hindustan Machine Tools) कारखान्याला जाणारी एक आणि वैद्यनाथ प्रकल्पाला घेऊन जाणारी दुसरी. आमचे आजोबा वैद्य होते आणि त्यांच्या देखरेखीखाली वैद्यनाथच्या एमआयडीसीत असणा-या प्रकल्पात गुलकंदासाठी गावठी गुलाब, काही औषधी वनस्पतींची लागवड केली जायची तिथे जाताना ते आम्हा नातवंडांना बरोबर न्यायचे. तर सुट्टीच्या दिवशी अभिजात समयदर्शिकेतून बाबा शहराबाहेर म्हणून फेरफटका मारायला नेत असत. ज्या बसनं जायचं, त्याच बसनं परत यायचं. वरच्या मजल्यावर पुढे बसून निवांत भटकायचं. हातात एखादा मेवाड आइस्क्रीमचा कोन, नाही तर खा-या शेंगदाण्याची पुडी. तो फेरफटका म्हणजे जबरदस्त आनंद होता.

ह्या व्यतिरिक्त आणखी तिसरी, महत्त्वाची आणि आवडीची सहल म्हणजे डबल डेकरमधून केली जाणारी वार्षिक टेंबलाईची यात्रा. ह्याबद्दल लिहिण्यासारखं खूपच आहे, ते विषयांतर इथे नको. मात्र बरीच वर्षे केएमटीचा असा प्रघात होता की नवीन डबल डेकर्स बसेसची खरेदी ललिता पंचमीच्या आधी करायची आणि पहिल्या फे-या यात्रेला लावून कोल्हापूरकरांच्या सेवेत हजर करायच्या. ही प्रथा पाच-सहा वर्षं तरी चालली आणि प्रत्येक खरेदीत पाच-सहा तरी नव्या बसेस ताफ्यात आणल्या जायच्या. (जा.त.दु.सां.)

आम्ही शिवाजी रोडला रहायला असल्याने ह्या सगळ्या देखण्या डबल डेकर्स आमच्या रोजच्या आयुष्याचा भाग होत्या. शाळा, मंडई, अंबाबाई, कुठेही जा, दुसरा रस्ता नाहीच. शिवाजी रोड तेव्हा एकमार्गी झाला नव्हता त्यामुळे ह्या ताडमाड प-या आमच्या दारावरून जायच्या. शिवाजी पुतळ्याभोवती गोलाकार रेलिंग आणि चौथ-याला सुंदर दगडी पाय-या होत्या. अनेकदा संध्याकाळी पुतळ्यासमोरच्या आणि तेव्हाच्या युनायटेड वेस्टर्न बँकेबाहेरच्या डेरेदार रेनट्रीखाली असलेल्या प्रकाशचे वडे घ्यायचे, पुतळ्याचं छोटंसं गेट उघडून पाय-यांवर जाऊन बसायचं आणि गार सुखद वा-यात गरमागरम वडे खात आपल्या भोवती गरगरणा-या अखंड वहातुकीचं, पादचाऱ्यांचं निरिक्षण करायचं हा आमचा आवडता विरंगुळा होता. कसली घाई नाहीच. तासनतास बसायचो आम्ही. बाबा, मी आणि धाकटी बहीण. कधीतरी चुलतभाऊ आणि शेजारच्या मुलांपैकी पण कुणीतरी. आपण स्थिर आणि आपल्याभोवती फिरणारं जग. फार म्हणजे फारच मजा वाटायची. त्यावेळी ह्या डबल डेकर्स हे कायमचं विशेष आकर्षण होतं. त्यातही त्या वळताना बघणं तर खूपच कुतुहलजनक. आम्हाला बिंदू चौक पण जवळच त्यामुळे टेंबलाईला जाता येताना पण आम्हाला फार सोयीचं पडायचं.

एकंदरीत आमचं छोटंसं जग ह्या दुमजली लाल सुंद-यांनी खूप रम्य करून ठेवलं होतं एवढं खरं. नेटवर 'अभिजात समयदर्शिका' फलकाची शोधाशोध केली, मिळाला नाही. त्यातल्या त्यात हा 'बेस्ट' चिखलाने फेड झालेला आणि नंबर न दिसेलसा फोटो मिळाला तो नाईलाजास्तव डकवावा लागला, कृपया चालवून घ्यावा.

 फार फार आवडते गायक. पं. अभिषेकीबुवांचा आज जन्मदिवस. तलतला आपण मुलायम, रेशीम वगैरे म्हणतो, अगदी तोच पोत बुवांच्या आवाजाचा आहे. रेंज मात्र केवळ अतुलनीय. मला तलतही अफाट आवडतो, इथे फक्त उदाहरण म्हणून घेतलंय त्याला. अभिषेकीबुवा म्हणजे अतिशय ऋजू गायन आणि बुद्धिमान, आव्हानात्मक संगीत. बुवांची भावगीतं ऐकताना - मग त्यांचं स्वतःचं संगीत असो किंवा नसो - हा माणूस अत्यंत रसिक असला पाहिजे असं सतत वाटत आलंय मला. उदा. 'कशी तुझं समजावू सांग' ऐकताना भामिनीच्या जागी आपण असावं असं गंमतीशीर काही तरी वाटतं. अरे अशी मनधरणी कुणी करणार असेल तर रुसण्यातही भलती मजा आहे ना! पुलंनींही गायनासाठी बुवांनाच निवडावं ह्यात आलं की सगळं. भक्तीगीतांचं तसंच थोडंसं. तंतोतंत भाव, तंद्री लागते. प्रभातवंदनला बुवांचा एकतरी अभंग वाजायचा. मी गाणं शिकायला लागले तेव्हा देवल क्लबात पहिलं 'अबीर गुलाल' शिकवलं होतं डीआरकेंनी. बाबा रोज पूजा करताना कसं कोण जाणे दोनतीन वेळा 'संतभार पंढरीत' गुणगुणतात. ती जी गोडी लागली आहे ती कायमची. त्यांचा शास्त्रीय बाज इतर प्रकार गाताना चुकूनही शिरजोर होताना आढळत नाही हे फार महत्त्वाचं. त्यांची रागदारी ऐकणं हा निव्वळ आनंद असतो. मनात खळबळ माजली असेल, डोकं भणभणलं असेल आणि पसा-यातून बाहेर निघणं शक्य नसेल अशावेळी अभिषेकीबुवा तातडीनं धावून येतात. कोणताही राग असो, बरं वाटतंच. काहीतरी विशेष मेडीकेटींग एलेमेंट आहे त्यांच्या स्वरात. 'सर्वात्मका' तर मेडीटेटींग अनुभूती देतं.

त्यांची मूळ नाट्यगीतं मला नंतरच्या व्हर्जन्सपेक्षा कायमच जास्त आवडत आलेली आहेत. मग ते 'हे सुरांनो चंद्र व्हा' असो किंवा 'घेई छंद मकरंद'. अर्चना कान्हेरे उत्कृष्टच गातात, पण आक्रमक होतात गाताना. तडफ वगैरे सगळं मान्य आहे पण गायनाची तयारी दाखवण्यासाठी योग्य असे ते शब्द नव्हेत. तिथं आर्जव हवंय, सुरांची आळवणी करायची आहे. त्या सुरांना भेटून प्रियकराला सुकून नको का मिळायला की त्यानं दोन हात लांब रहावं अशी अपेक्षा आहे? म्हणून गुरू तो गुरूच. क्रांति ताई, आपण बोललोय ह्यावर. वसंतरावांचं 'घेई छंद' अत्यंत प्रिय आहे, पण मूळ चालही तेवढीच आवडते. कदाचित तुमच्या स्वतःचा कल हे ठरवत असेल, काय की. गंमत म्हणजे बुवांचं असं जराही टोकदार कानेकोपरे नसणारं काहीसं मऊ जातीचं गाणं, तर त्यांचे शिष्य बघा एकेक. दणकेबाज खणखणीत आवाज आणि तयारी दाखवणारे, प्रत्येकजण आपलं स्वतंत्र प्रामाणिकपणे वेगळं वैशिष्ट्य असणारे. खरोखर लखलखणारे हिरे घडवलेत त्यांनी. एकजात सगळे आवडते. बादवे, त्यांची मिशी किती शोभून दिसते त्यांना, हसणं पण देखणं. एकदम हॅंडसम पर्सनॅलिटी होती. एखादं माणूस आवडलं की त्याचं सगळंच आवडतं तशातला वेडेपणा आहे हा.

बुवांना सादर नमन.

 अशा त-हेनं चिरंजिवांनी ढुंकूनही न बघणं यथासांग झालेलं आहे.

#आयांनोतडफडलाततरीखाणारनाहीमंडळप्रमुख

#सात्विकफ्रस्ट्रेशन #पौष्टिकच्यानानाचीटांग

ब्रेड रोल्स (तरी बरं, सारणाची चव राजपुत्रानंच पास केली), बॉइल्ड एग्ज, फळं वगैरे.

नटवा सजवा धडपडा नाही तर मरा|

चुकूनही भाव न देणे हाच आमचा बाणा||

 महाराणी विलीदेवींची फॅमिली

नऊ तारखेला एक महिन्याच्या झाल्या चिली मिली. धिटाई वाढली आहे. दंगा आणि म्यावम्यावाट यथेच्छ सुरू झाला आहे. एकीचे डोळे पूर्ण निळे, एकीचे वेगवेगळे - एक निळा आणि एक राखाडी आहे. आता पोट्ट्यांचा जरा आकार उकार कळतोय, पहिले पंधरा-वीस दिवस मात्र लोकरीचे गुंडे हलल्याशिवाय ह्या जिवंत वस्तू आहेत हे समजतच नव्हतं

ह्यांना कोल्हापूरला भेटायला येणा-यांसाठी दोन अंबाबायांची दर्शने फ्री आहेत!

 सहसा लहान मुलांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या देव = बाप्पा ह्या समानार्थी संबोधनावर आता फक्त गणपतीची मक्तेदारी असल्यासारखं वाटतं. सरसकट सगळे फक्त बाप्पाच म्हणतात. त्यामुळे त्या संबोधनातली गोडी जाणवत नाही, उगीचच लाडात आल्यासारखं वाटतं. गणपती, गणेश, गजानन, गणराय ही नेहमीची आणि इतर कैक उत्तम नावं आता फार कमी वापरली जातात.