केएमटीच्या डबल डेकर्स

माझ्या लहानपणी कोल्हापूर शहराच्या बाहेरच्या रुट्सवर लेलॅंडच्या डबल डेकर्स धावायच्या. १९८२ च्या सुमारास केएमटीच्या ताफ्यात त्या समाविष्ट केल्या गेल्या असाव्यात असा वडिलांचा अंदाज आहे. जाणकारांनी तपशीलात दुरुस्ती सांगावी.

कळंबा, शुगर मिल, शिरोली, गोकुळ शिरगाव ह्या मार्गांसाठी मोठ्या शिवाजी पुतळा चौकातून ह्या डबल डेकर बसेस सुटायच्या. भवानी मंडप आणि शिवाजी पुतळा हे मोठे बसथांबे होते. त्यातल्या आमच्या आवडीच्या दोन मुख्य बसेस म्हणजे 'अभिजात समयदर्शिका' असा वजनदार मराठी फलक मिरवणारी HMT (Hindustan Machine Tools) कारखान्याला जाणारी एक आणि वैद्यनाथ प्रकल्पाला घेऊन जाणारी दुसरी. आमचे आजोबा वैद्य होते आणि त्यांच्या देखरेखीखाली वैद्यनाथच्या एमआयडीसीत असणा-या प्रकल्पात गुलकंदासाठी गावठी गुलाब, काही औषधी वनस्पतींची लागवड केली जायची तिथे जाताना ते आम्हा नातवंडांना बरोबर न्यायचे. तर सुट्टीच्या दिवशी अभिजात समयदर्शिकेतून बाबा शहराबाहेर म्हणून फेरफटका मारायला नेत असत. ज्या बसनं जायचं, त्याच बसनं परत यायचं. वरच्या मजल्यावर पुढे बसून निवांत भटकायचं. हातात एखादा मेवाड आइस्क्रीमचा कोन, नाही तर खा-या शेंगदाण्याची पुडी. तो फेरफटका म्हणजे जबरदस्त आनंद होता.

ह्या व्यतिरिक्त आणखी तिसरी, महत्त्वाची आणि आवडीची सहल म्हणजे डबल डेकरमधून केली जाणारी वार्षिक टेंबलाईची यात्रा. ह्याबद्दल लिहिण्यासारखं खूपच आहे, ते विषयांतर इथे नको. मात्र बरीच वर्षे केएमटीचा असा प्रघात होता की नवीन डबल डेकर्स बसेसची खरेदी ललिता पंचमीच्या आधी करायची आणि पहिल्या फे-या यात्रेला लावून कोल्हापूरकरांच्या सेवेत हजर करायच्या. ही प्रथा पाच-सहा वर्षं तरी चालली आणि प्रत्येक खरेदीत पाच-सहा तरी नव्या बसेस ताफ्यात आणल्या जायच्या. (जा.त.दु.सां.)

आम्ही शिवाजी रोडला रहायला असल्याने ह्या सगळ्या देखण्या डबल डेकर्स आमच्या रोजच्या आयुष्याचा भाग होत्या. शाळा, मंडई, अंबाबाई, कुठेही जा, दुसरा रस्ता नाहीच. शिवाजी रोड तेव्हा एकमार्गी झाला नव्हता त्यामुळे ह्या ताडमाड प-या आमच्या दारावरून जायच्या. शिवाजी पुतळ्याभोवती गोलाकार रेलिंग आणि चौथ-याला सुंदर दगडी पाय-या होत्या. अनेकदा संध्याकाळी पुतळ्यासमोरच्या आणि तेव्हाच्या युनायटेड वेस्टर्न बँकेबाहेरच्या डेरेदार रेनट्रीखाली असलेल्या प्रकाशचे वडे घ्यायचे, पुतळ्याचं छोटंसं गेट उघडून पाय-यांवर जाऊन बसायचं आणि गार सुखद वा-यात गरमागरम वडे खात आपल्या भोवती गरगरणा-या अखंड वहातुकीचं, पादचाऱ्यांचं निरिक्षण करायचं हा आमचा आवडता विरंगुळा होता. कसली घाई नाहीच. तासनतास बसायचो आम्ही. बाबा, मी आणि धाकटी बहीण. कधीतरी चुलतभाऊ आणि शेजारच्या मुलांपैकी पण कुणीतरी. आपण स्थिर आणि आपल्याभोवती फिरणारं जग. फार म्हणजे फारच मजा वाटायची. त्यावेळी ह्या डबल डेकर्स हे कायमचं विशेष आकर्षण होतं. त्यातही त्या वळताना बघणं तर खूपच कुतुहलजनक. आम्हाला बिंदू चौक पण जवळच त्यामुळे टेंबलाईला जाता येताना पण आम्हाला फार सोयीचं पडायचं.

एकंदरीत आमचं छोटंसं जग ह्या दुमजली लाल सुंद-यांनी खूप रम्य करून ठेवलं होतं एवढं खरं. नेटवर 'अभिजात समयदर्शिका' फलकाची शोधाशोध केली, मिळाला नाही. त्यातल्या त्यात हा 'बेस्ट' चिखलाने फेड झालेला आणि नंबर न दिसेलसा फोटो मिळाला तो नाईलाजास्तव डकवावा लागला, कृपया चालवून घ्यावा.