ढगाळलेल्या रविवारी सकाळी शाल ओढून आवडत्या पुस्तकात बुडी मारून इटींग स्नॅक्स अॅंड माईंडींग युवर ओन बिझनेस इज प्राईसलेस वगैरे.

 Chaitanya Dixit Omkar Diwan

पाच वर्षांपूर्वी 'सोस तू माझ्या जीवा रे'निमित्तानं दीक्षितांनी आमच्यामध्ये आणलेलं चैतन्य. दीक्षितांच्या अॅपिअरन्सवर जाऊ नये कुणी. स्वतः स्वस्थ न बसणे, इतरांना बसू न देणे, अवघड चाली बांधणे आणि ठरवलेली गोष्ट गोड बोलून डोक्यावर बसून करून घेणे आदी त्यांच्या अनेक गुणवैशिष्ट्यांपैकी काही आहेत.

ओंकार, चैतन्य आणि आमच्यात वावरणारे बाकीबाब बोरकर. परवानगीच्या रितसर सोपस्कारांदरम्यान भेटू शकलो त्या बोरकरांच्या सुकन्या पद्माताई वज्रम. ते सगळे दिवस आणि कविता म्हणजे चैतन्यनं आम्हां सगळ्यांना सप्रेम भेट दिलेली देखणी आठवण आहे.

https://youtu.be/Zl-KL0514m0

 रोज ऑफिसातून बाहेर पडल्यावर वाटेत बालगंधर्वच्या आवारातल्या फलकावरचे अपडेट वाचून रस्त्याला लागत होते, त्यादिवशी गेटमधूनच फलकावरचा हार बघितला आणि कंबर खचली. २००० सालची ती संध्याकाळ वाईट होती. तुमचं दर्शन तर दुसऱ्या दिवशीही मिळालं नाही, पण बॅंक ऑफ महाराष्ट्रच्या कोपऱ्यावर चारपाच तास उभी राहून भोवतीनं वाढणारी गर्दी आणि समोर होत राहिलेली बडी वर्दळ हमसून रडत बघत राहिले. आज ते दृश्य नुसतं आठवतानाही डोळे डबडबतात. खरं म्हणजे हे लिहिण्याचं काहीही प्रयोजन नाही, पण तशी वेदना परवाच्या फेब्रुवारीत पुनश्च अनुभवली. हे व्यक्त करणंही आता थांबवलं पाहिजे.

 तारकर्लीला घडलेली घटना भयंकर आहे. त्यावरून पंधरा सोळा वर्षांपूर्वीची एक आठवण झाली.

गुहागरला निवांत मुक्कामासाठी गेलो असताना त्याच संध्याकाळी एकाच कुटुंबातल्या पाच पर्यटकांना जलसमाधी मिळाल्याची भयानक दुर्घटना घडली. गेले ते पर्यटक बेजबाबदारीनं वागले नव्हते, त्यांच्या पायाखालची वाळू खचली असे प्राथमिक कारण समजले. गुहागरचा किनारा अतिशय सुरक्षित, त्यामुळे ह्या घटनेने पंचक्रोशी हादरली. अवघ्या गावावर पसरलेली शोककळा म्हणजे काय हे त्यादिवशी कळलं. मुक्काम आवरता घेऊन आम्ही वेळणेश्वरला गेलो. देवळासमोरच्या टपरीत एक ट्रोलरमालक गाठ पडले. झकपक कपडे, गोल्डमॅनसारखे सोन्याच्या जड दागिन्यांनी मढलेले आणि घड्याळही सोन्याचं घातलं होतं, त्यामुळे ठळक लक्षात राहिलेत.

सगळे सुन्न बसलो होतो. देवळाबाहेरच्या कुंडाकडे बोट दाखवून म्हणाले, 'तीन मोठे ट्रोलर्स आहेत माझ्या मालकीचे आणि मासेमारीसाठी शेकडो मैल आत जातो, उत्तम पोहतो, पण ह्या कुंडात चुकूनही कधी उतरणार नाही. त्याची खोली, रुंदी काही माहित नाही मला. ज्या ठिकाणचा अंदाज नाही, तिथे हुशारी दाखवू नये. पण पर्यटकांना आम्ही असं काही सांगायला गेलो तर आम्हाला किंमत देत नाहीत. आम्हाला काय कळतंय, असा एकंदर नूर असतो. आमचं आयुष्य इथे गेलं, आम्ही दिलेल्या सावधगिरीच्या सूचना जेन्युईन असतात. पण त्यांना पटत नाही.'

कालच्या घटनेच्या तपशीलात गेलेले नाही, पण हा महत्त्वाचा प्रसंग आठवला.

 एखादं कितीतरी जुनंच गाणं पहिल्यांदा ऐकलं की ऐकण्याच्या बाबतीत आपण अजून फारच बच्चे आहोत, हा आधीच कुरतडणारा न्यूनगंड आणखी वाढीला लागतो. माझ्याबाबतीत हे नेहमीचंच आहे.

बॉम्बे टू गोवा ही एक शालेय आयुष्यात बघण्याची चीज आहे. बाल शिवाजी, चलती का नाम गाडी, साधू और शैतानसारखे सिनेमे किंवा स्मृतिचित्रे, मृत्युंजय, श्रीमान योगी, ययाती, स्वामी वगैरे पुस्तकं (माझी यादी मोठी होईल, पुढची भर तुम्हीसुद्धा घाला, खूपच सामायिक बाबी निघतील) अशा दहावीतून बाहेर पडण्यापूर्वी करायच्या गोष्टी असतात, त्यापैकी एक. एकदा बघा नाही तर कितीहीदा बघा, तो माझ्यासारख्या आठवणींच्या खंदकाच्याही फ्रेम टू फ्रेम डायलॉगसकट लक्षात रहातोच. असं असूनही हे गाणं कसं कोण जाणे एवढी भली मोठी वर्षं स्कीप झालं होतं. तेव्हा बाकीच्या धमालीत गाणं रजिस्टर झालं नसेल किंवा झालं असतं तरी आरडीची ही आणखी एक कलाकुसर समजण्याएवढी आपल्या अकलेची ऐपतही नव्हती अशी स्वतःचीच थोडी समजूत घातली. पण नंतरही ते एकदाही कधी कुठं ऐकण्याचा योग कसा आला नाही ना कळे. त्यामुळं खरंतर स्वतःवरच चिडचीड होऊन जोरदार आदळआपट कराविशी वाटली. पुन्हा पुन्हा दिवसभर कानांना रतीब घालतच बसलेय. तुम्ही अनेकदा ऐकलं असेल. मला आजच ताजं ऐकल्यामुळे अप्रुप.

शब्द काही वेगळे नाहीत, पण चाल मात्र वेगळी आहे. त्यातल्या गोडवा आणि थोड्या संथ लयीनं ऐकताना जीव सुखावतो. अख्ख्या गाण्याला एक विशिष्ट ठहराव आहे आणि ठहराव ही व्यक्तिशः मला अत्यंत मोहात पाडणारी गोष्ट आहे. आपण घरी कामंधामं उरकताना आपल्याच नादात असेच शांततेनं गुणगुणत असतो, जसे लता किशोर गुणगुणतात. अंतऱ्याच्या दुसऱ्या ओळीच्या अवरोही सुरावटीवर दुसऱ्या आवर्तनावर थोडकंच लक्षवेधी नक्षीकाम केलेलं आहे. ह्या गाण्यातला लता आणि किशोरचा भारदस्तपणा विशेष (द्विरुक्तीबद्दल क्षमस्व) आहेच, पण कोरसनं बहारच बहार आणली आहे. बघायला गेलं तर निव्वळ भरणा करण्यासाठी निरर्थक पालुपदं कोरसच्या तोंडी घातली जातात, पण त्या सुरांच्या भरण्यानं गाणं भलतंच वजनदार होतं. हा वरचेवर चर्चेला घेण्याचा विषय आहे आणि त्यासाठी अनंत उदाहरणं घेता येतील. गाण्याचा वाद्यमेळ टिपिकल आरडी छापाचा आहे, त्याबद्दल नवं बोलण्यासारखं काही माझ्याकडे नाहीच. टिपिकल अशासाठी की एखाद्या नवख्यालाही हे आरडीचं गाणं आहे हे चटकन लक्षात येईल.

गाणं पडद्यावर बघायला गेले नाही. अमिताभ अरुणा इराणी काही आवर्जून बघावं असे नाहीत, मात्र गाण्याच्या ह्या ऑडिओ व्हर्जनमध्ये जे फोटोज आलेत, ती ऐकण्याचा आनंद वाढवणारी मेजवानी आहे. मराठी गाण्यांच्या ऑडिओ व्हर्जनमध्ये खुपदा परकीय चेहरे आणि सदोष शब्दकाव्यं वाचणं ही शिक्षा दिली जाते, त्या पार्श्वभूमीवर हे बघणं फारच सुखावह होतंय.

https://www.youtube.com/watch?v=iktnLC_zlW0&list=RDiktnLC_zlW0&start_radio=1

 आवडलीये.

ह्या फ्रेममधलं राणांचं व्हिज्युअल कॉम्पोझिशनही सुरेख आहे. काळ्या पेहरावावर बांधणीची ओढणी, नीटनेटके केस आणि दाढी, त्यातून डोकावणारी हसरी देखणी जिवणी. डोळेही हसरे. आणि आवाज? आई ग्गं. एरवी उग्र वाटणारी पण प्रत्यक्षात नसणारी व्यक्तिमत्वं. नेटकी भरीव दाढीमिशा राखणारी आणि तो दिमाख कॅरी करणारी माणसं भलती आवडतात, पर वो हरेक के बस की बात नहीं.

मुद्दा हा आहे, की अशा थाटातलं कुणी समोर बसून काही ऐकवणार असेल तर कंटाळवाण्या कविताही वाटेल तितक्या वाटेल तितका वेळ ऐकीन, वर मानाही डोलवीन.

https://www.facebook.com/reel/728412135003760

 मन:पुर्वक आदरांजली, पंडितजी.

तुमच्या प्रसन्न शास्त्रीय कलाविष्काराइतकंच तुमचं मधूर चित्रपटसंगीतही खूप आवडत आलंय. आम्हां सामान्य रसिकांसाठी थुईथुई नाचणाऱ्या संतूरइतकेच सिलसिला, लम्हें वगैरेही यादगार.

माझी आठवण दगा देत नसेल तर २०१७ ला रमणबागेत सवाईत पहिल्या दिवशी तुमच्या अप्रतिम वादनानं सांगता झाली. दुसऱ्या दिवशीच्या जोरदार पावसामुळे नंतरचा संपूर्ण महोत्सव रद्द झाला. पुढच्या वर्षी सवाई कटारीयाला आयोजित केलं गेलं. तिकडे काही जाणं झालेलं नाही. त्यामुळे तुमच्याशी निगडित ही आठवण कायम लक्षात राहील. त्यावेळी तुमचा फोटो घेण्याचा हा एक क्षीण प्रयत्न केला होता.