तुमच्या प्लेलिस्टमधे 'प्रिये पहा, रात्रीचा समय सरूनी येत उष:काल हा' नंतर 'प्यार में दिल पे मार दे गोली' येत असेल आणि आधीच्या 'गुंजाऽऽरऽव'वरच्या छोटा गंधर्वांच्या आलापीइतकाच नंतरच्या ह्या कानातून त्या कानात गेलेल्या पिस्तुलाच्या गोळीच्या आवाजाचाही तुम्ही सारखाच आनंद घेत असाल तर तुमचा धर्म कोणता? घाला बोटं!

उत्तर सापडलं तर मलाही सांगायला विसरू नका.

तोवर आपण किती खुल्या, स्वागतशील काळजाचे आहोत ह्या आनंदात मग्न होत मी पुढच्या 'लावणी भुलली अभंगाला'कडे व्हाया 'इट्स माय लाईफ' वळते.

हे असं होणारी मी एकटीच १००% नसणारे. आयुष्य आखिवरेखिव झालं तर जितकं कंटाळवाणं होईल, तितकीच ऑर्गनाइज्ड प्लेलिस्टही बोअरींग होईल. तर तुमच्या प्लेलिस्टमधल्या गंमतींचीही वाट पहातेय.

ही अशी मनधरणी, असा अनुनय केला तर राग, रुसवा पुढचे कैक जन्म फिरकेल तरी का मनात!

बाकीबाबांना वाढदिवसानिमित्त शतश: नमन _/\_

बाकी हे बुवांनी सजवलंय आणि गायलंय त्यामुळेच त्या स्वरांतही शब्दांइतकंच ओतप्रोत आर्जव आहे. समसमासंयोग म्हणतात ते हेच असावं बहुतेक.

#कशी तुज समजावू सांग का भामिनी उगीच राग

डॉ. सुप्रिया दीक्षितांना श्रद्धांजली.

सगळे म्हणतायत तसं खरंच सुमी लंपनकडे गेली.

दोन मोठ्या आणि लाडक्या लोकांचा सहवास मिळालेल्या सुप्रियाताईंबद्दल मनात हेवा ठेवूनच अमलताश वाचायला घेतलं होतं. शिवाय संतांना आणि बाईंना शोधत जाणंही होतंच. थोडक्यात लेखिकेविषयी उत्सुकता अगदी नगण्य होती. त्यात आत्मचरित्रं म्हटली की येणारी ठराविक चित्रणं भिती घालत होती. पण तसं मुद्दाम हायलाइट केलेलं काही आढळलं नाही. माणसं माणसांसारखीच रंगवलेली दिसली. त्यामुळे उलट वाचता वाचता दोन मोठ्या माणसांसोबत असूनही स्वत:चं वेगळेपण राखून वावरलेल्या सुप्रियाताईंबद्दल आदर वाटला.

पुस्तक खाली ठेवल्यावर सुप्रियाताईंना पत्रातून पुस्तक आवडल्याचं आणि जे वाटलं ते तसंच्या तसं लिहून कळवलं. दोनच दिवसांनी, पत्र पोहोचल्याच्या संध्याकाळीच सुप्रियाताईंचा फोन आला. पत्र आणि चक्क अक्षराचंही कौतुक केलं. खूप वेळ आणि मनमोकळं बोलल्या, पुस्तकात उल्लेख न केलेल्या काही व्यक्तिगत आठवणी सांगितल्या, क-हाडला येण्याचं आपुलकीचं आमंत्रण दिलं. कोल्हापूरला जातायेताना वाटेत नक्की थांब आणि ये म्हणाल्या. मितभाषी वाटल्या, पण भरभरून बोलल्या. त्यांच्या आत्मिय आणि शांत बोलण्यामुळं मलाही आपण जाऊ असं वाटलं.

पुढे क-हाडला वरचेवर मुक्काम झाले. अगदी दीर्घही. सुप्रियाताईंकडे जाण्यासाठी योग्यशी सोबतही होती. पण प्रत्येक वेळी आठवण असूनही पुढच्या वेळी जाऊ असं उगीचच होत गेलं. मग केव्हातरी अशा बातम्या येणारच असतात. तशा त्या आल्या की, आपण नुसतेच ठरवतो, बोलतो, प्रत्यक्षात करत काहीच नाही, ही अनेकानेक बाबतीत होत असणारी त्रासदायक जाणीव डोहातून डोकं उंच वर काढते. पुन्हा असं होऊ द्यायचं नाही हे निश्चय पुन्हा पुन्हा केले जातात आणि पुन्हा पुन्हा तेच होत रहातं.

असो. आडनावातल्या फरकामुळे सुप्रियाताई कोण हे लेकाला समजावताना किंचित त्रेधा तिरपीट झाली. पण पाठोपाठ लंप्याच्या आठवणी सुरू झाल्यामुळे वातावरण हलकंफुलकं झालं. आता ह्याही निमित्तानं पुन्हा लंपनला भेटणं होईल. लंपनमुळे झालेला एक परिचय लंपनपाशीच येऊन थांबला.

कार्तिकीला आषाढी!

मिश्रधान्य धिरडी / दक्षिणेत ह्याला अडाई डोसा म्हणतात हे आत्ताच समजले.

सगळ्या किंवा जितक्या उपलब्ध असतील तितक्या डाळी (मी सगळ्या घेते - मूग, तूर, मसूर, उडीद, हरभरा), तांदुळ, साबुदाणा आणि चमचाभर मेथीदाणे, हे सगळं रात्रभर भिजवून घ्यावं. सगळ्या डाळी समप्रमाणात घेऊन सगळी मिळून जितकी होईल त्याच्या निमपट तांदुळ घ्यावेत. साधारण प्रत्येकी पाव वाटी डाळी, अर्धी वाटी तांदुळ आणि अर्धी वाटी साबुदाणा ह्या प्रमाणात बारा ते पंधरा धिरडी होतात. लसूण, हिरवी मिरची, आवडत असल्यास एखादा टोमॅटो, कोथिंबीर, मीठ, हिंग, ओवा घालून हे सगळं मिक्सरवर वाटावं. मिश्रण आंबवायचं नाहीये. तव्यावर धिरडं हलक्या हातानं पसरता येईल इतकं सरबरीत मिश्रण हवं. किंचित तेलाचा हात फिरवून बिडाचा तवा किंवा पॅन तापवून त्यावर मिश्रण पसरून झाकण ठेवावं. आच मध्यम असावी. डाळी फक्त भिजवलेल्या असल्यामुळे नीट वाफवल्या जायला हव्यात, नीट शिजल्या गेल्या नाहीत तर पोटात गुबारा धरू शकतो. ही थेट प्रथिनं असल्यामुळे पचायला जड होऊ शकतात. हिंग आणि ओव्याचं प्रयोजन त्यासाठीच. धिरड्याची एक बाजू झाली की परतून दुसरी बाजूही शेकून घ्यावी. दोन्ही बाजू नीट परतल्या जाणं आवश्यक आहे. वाढताना लसूण-नारळाची हिरवी चटणी किंवा लसणाचं तिखट, सॉस कशाहीबरोबर छान लागतात. घरचं लोणी असेल तर नुसतीही चवदार लागतात.

हा क्लिष्ट नसला तरी थोडा वेळखाऊ प्रकार आहे त्यामुळे ब्रंचला सोयीचा. पोटभरीचं, शिवाय पूर्णान्न असं वन डीश मील. एकावेळी दोन तवे ठेवले तर पटापट होतात.

काहीवेळा तांदुळ नवे असतील तर दाण्यांना पुरेसा चिकटपणा नसतो, त्यासाठी मी साबुदाणा वापरते. साबुदाण्याला कणकेचाही पर्याय आहे. भिजवलेल्या साबुदाण्यामुळे मिश्रण बांधीव होतं, धिरडीही दडदडीत न होता मऊसर होतात. मिश्रणात पाण्याऐवजी ताक वापरल्यास आणखी उत्तम. टोमॅटोमुळे किंचित आंबटपणाबरोबरच मिश्रणाला डाळीच्या पिवळसर, कोथिंबिर-मिरचीच्या हिरव्या रंगात मधेमधे लाल रंगही येतो, तो छान दिसतो. शिवाय बाकी मोडाची कडधान्यं, पालेभाज्या, किसलेला कोबी/गाजर, बारीक चिरलेली ढबू मिरची, कांदा, अशा ढकलाढकलीच्या आणि पौष्टिकता वाढवण्याच्या अनेक सोयी ह्यात आहेत. दोन तीन धिरड्यांत गार व्हायला होतं. (सुमार फोटोजबद्दल क्षमस्व!)

Mixed Grains Pan Cakes / Adai Dosa

All kinds of available dals (I generally take all- moong, tur, masur, udad, chana), rice, sabudana, half spoonful of fenugreek seeds - all overnight soaked. No specific proportion. Dals together should be more than rice. Garlic cloves, green chillies, handful of coriander leaves, pinch of asafoetida, little ajwain, a tomato and salt to taste. Grind everything together to get a batter with pouring consistency. Do nit ferment the batter. Oil brush the pan and heat on medium flame, pour the batter to a medium size pan cake and steam cook for 2-3 minutes. The pancakes should get properly cooked and roasted from both the sides, since dals are only soaked and not processed. Here it is a direct protin intake, it can become heavy to digest. Once done, serve with coconut green or garlic dry chutney or tomato sauce. A dollop of home made white butter will add more taste.

Sabudana can help the batter to become sticky and pan cakes softer. Even wheat flour is a good option for that. Also for grinding the batter, buttermilk can be best instead of water. Sprouts, green vegetables, grated cabbage or carrot, simla mirchi, onion etc. can be added as per choice. Numorous possibilities of taste and nutrition together.

This should ideally be a brunch affair as though simple, it is a little time consuming dish. Keeping two pans at a time can save the time. However truly fulfilling and nutricious one dish meal by all means. (Excuse me for not so good clicks :-( )

शुभ दीपावली मंडळी!

एस टी ब्रँड अंबॅसेडरकडून सर्वांना शुभेच्छा _/\_

प्रवाशांच्या सेवेसाठी,

महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळ,

जय महाराष्ट्र!

आवटीसरांना मानाचा मुजरा! उमदं व्यक्तिमत्व हरपलं. फलटणच्या मुक्कामात सरांना खूप जवळून पहाता, ऐकता आलं, थँक्स टू गोळेसर आणि Ecological Society.

देेवकाका, भावसंगिताची गोडी लागण्यात तुमच्या गाण्यांचा सिंहाचा वाटा आहे. गोडवा, माधुर्य ही आद्य वैशिष्ट्यं असलेली तुमची गाणी अत्यंत आवडीची आहेत. तुम्ही कायमच स्मरणात रहाल!

अरुणाताईंना बघितल्यावर नेहमी पडणारा प्रश्न म्हणजे ह्यांना राग येत असेल का! आता माणूस म्हणल्यावर थोडाबहुत राग येणारच, पण त्या तो कशा व्यक्त करत असतील? माझ्यासारखी कडकड किंवा आक्रस्ताळेपणा सोडाच, आवाजाची पातळी तरी वाढत असेल का ह्याबद्दल शंका आहे. फारतर उद्विग्न होऊन शांत बसत असतील. डोळ्यांनी मऊ हसणा-या त्यांच्या बाबांबद्दलही सेमच प्रश्न पडायचे. ते असो. पूर्वी मला अरुणाताईंचं लेखन आवडायचं नाही. गोडमिट्ट वाटायचं. खोटं कशाला बोला, पूर्वी पु म ग्रं मधे पुस्तकं निवडताना दोनेकदा तरी सहजपणे अरुणाताईंना उचलून बाजूला ठेवल्याचं आठवतंय. पण आता नाही होत तसं. फक्त लेखनाचा नाही, अरुणाताईंच्या संयमित, प्रगल्भ व्यक्तिमत्वाचाही तो परिणाम आहे. आता अशा पिंडाचे लेखक वेचून काढून वाचते. आता असं सौम्य, स्निग्ध आणि समतोल कविता, लिखाण वाचताना बरं वाटतं. मनाला मलम लावल्यासारखं. आपल्या बापूंच्या अंगानंच जाणारी मंडळी ही. प्रखर सत्य सांगताना, मांडतानाही धार बोथट करून तीव्रता पोचवणा-यांबद्दल आता अतीव आदर वाटतो. वय वाढत जाताना आपल्यात होणारे हे नकळत बदल जाणवतात.

मुद्दा असा की, उत्तम कवयित्री, लेखिका तर त्या आहेतच, त्याबरोबरच त्यांच्यासारखं संतुलित, शांतचित्त आणि प्रसन्न हसरं माणूस संमेलनाला मिळालं, ही सुखद बातमी आहे. ताईंचं आणि आपल्या सगळ्यांचंही अभिनंदन! आता वर्षभर तरी निश्चिंतता. संमेलनाध्यक्षांची पुस्तकं लोक वाचनालयात शोधून, मागून किंवा विकत घेऊन वाचतात, तेही अशा प्रसंगी योग्य वाटतं. गेली काही वर्षं त्याबाबत जो आनंद होता तो आता निदान वर्षभरासाठी तरी मावळलाय हे नसे थोडके. काल अरुणाताईंचं नाव ऐकल्यावर आपसुक बाबांच्या तोंडून 'चलो यवतमाळ' बाहेर पडलं, त्यानिमित्तानं त्यांनी पूर्वीच्या अनेक संमेलनांच्या सुखद आठवणी सांगितल्या, ह्यातच बरंच काही आलं.

जाणकारांनी कृपया प्रकाश टाकावा.

१. जात बदलता येते का? असल्यास त्याची प्रक्रिया नेमकी कशी आहे? त्यासाठी काही पात्रता निकष असतात का?

२. माणूस ही जात शासकीय जातयादीत नमूद नाही. ती लावण्यासाठी प्रयत्न करण्याचे कोणकोणते मार्ग आहेत?

३. माणूस ही जात लावण्याते संभाव्य परिणाम कोणते असू शकतात? विधायक आणि अविधायक, व्यक्तीगत आणि सामाजिक, दोन्ही किंवा आणखी काही

४. शासकीय माळेतल्या संबंधित अधिका-यांना फारशी माहिती नाही, तर ह्यासंदर्भातील नक्की पक्की माहिती कोणते शासकीय खाते आणि तेथील कोणत्या पदावरचे अधिकारी देऊ शकतील?

५. या मुद्द्यांसंदर्भात कोणतीही योग्य व नक्की माहिती मिळू शकली नाही, तर ती मिळवण्यासाठी कुठे चौकशी करता येऊ शकेल?

६. राज्यपाल किंवा राष्ट्रपतींकडे अशा प्रकारच्या नवनिर्माणासाठी / बदलांसाठी आवेदन देता येऊ शकते का?

मी: आदित्य वांड आहे काय रे जरासा?

चिरंजीव: आडगं पण आहे ते!

Now Official Citizen of Kolhapur.

#निळे बोल

शुभ दीपावली मंडळी!

एस टी ब्रँड अंबॅसेडरकडून सर्वांना शुभेच्छा _/\_

प्रवाशांच्या सेवेसाठी,

महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळ,

जय महाराष्ट्र!

तुझं स्वास्थ्य निरामय आणि खळाळतं हसू निरंतर राहो, पुन्हा पुन्हा हेच आणि इतकंच मागणं.

माझ्या प्रत्येक महत्त्वाच्या क्षणी तू होतीस, आहेस आणि रहाशील.

तुला आभाळभर शुभेच्छा.

मुलांना मराठी शाळेत का घालावं ह्याबद्दलचा हा Vishalव्यासनी लिहीलेला उत्तम आणि सविस्तर लेख आहे. जास्तीत जास्त लोकांनी तो वाचणं आवश्यक आहे.

नील मराठी माध्यम असलेल्या निमसरकारी शाळेत जातो. त्याचं आत्तापर्यंत मराठी माध्यमातूनच होम स्कुलिंग चाललेलं होतं आणि यंदा तो थेट पाचवीच्या वर्गात पहिल्यांदाच शाळेत बसला. अशा पार्श्वभूमीवर तो शाळेत इतका छान रमलाय की ह्यापूर्वी तो घरून शिकलाय ह्यावर विश्वास बसू नये. ही किमया त्याच्या शिक्षकांची. वेगवेगळ्या कुवतीचे शेकडो विद्यार्थी हाताखालून गेल्याच्या अनुभवाची. तो शाळेत बसणार ह्याबद्दल माझ्या मनात असलेली काहीशी साशंकता शिक्षक-मुख्याध्यापकांनी दूर करून उलट मलाच समजावून आश्वस्त केलं. शाळेतला शिक्षकवर्ग, त्यांची शिकवण्याची पद्धत, मुलांचा शाळेतला निश्चिंत वावर, केवळ अभ्यास हा केंद्रबिंदू नसणं, घोकंपट्टीला पूर्ण फाटा, विद्यार्थीशिक्षकांचा एकत्र संवाद, मैदानी खेळ आणि एकंदरीत मुलांना उत्साहानं शाळेत जावंसं वाटेल असं वातावरण, ह्याबद्दल मी अतिशय समाधानी आहे.

माझे सदर लेखातल्या मुद्द्यांबरोबरच दोन तीन अधिकचे मुद्दे होते मराठीच शाळा ठरवताना. १. शाळेत समाजातल्या सर्व स्तरातली मुलं एकत्र आलेली असावीत. त्यामध्ये भाषेची सरमिसळ, अपशब्द, विविध ब-यावाईट सवयी, हे सर्व अटळ मुद्दे ओघाने आले. २. वर्गात पटसंख्या कमी असावी. अशानं शिक्षकांना प्रत्येक विद्यार्थ्याची पार्श्वभूमी माहिती असते आणि नस सापडते. ३. कोणतेही अनावश्यक तणाव मुलावर आणि पालक म्हणून माझ्यावर येण्याची शक्यता असू नये - उदा. कुणी महागडी दप्तरं किंवा कंपास आणले, कुणी वॉटर पार्कला जाऊन आले, तर कुणी मोठाल्या हॉटेलमध्ये वाढदिवस साजरे केले त्यांना तशाच तोलामोलाच्या भेटवस्तू द्या किंवा आपणही साजरे करा वगैरे. अशा काही गोष्टी काही वेळा तुम्हाला व्यक्तिगत पातळीवर पटत नसल्या तरी, मुलांना वर्गात सर्वांबरोबर समपातळीत राहू देण्यासाठी कराव्या लागण्याची शक्यता असते. हे मला काही इंग्रजी शाळापालकांच्या बोलण्यातून लक्षात आले.

ह्या बाबी जरा आखुडशिंगी, बहुदुधी, सुबक, ठेंगणी श्रेणीतल्याच आहेत. पण नीलसाठी सरकारी शाळांची चाचपणी करताना सुदैवाने सरकारी मराठी शाळांमधे अजून काही प्रमाणात हे असं वातावरण शिल्लक असल्याचं जाणवलं. मात्र सरकारी शाळा म्हणल्यानंतर जे ठराविक साशंक करणारं केवळ ऐकीव माहितीवर आधारित चित्र डोळ्यांसमोर उभं रहातं, ते प्रत्यक्षात तसे नाही, हे पहायलाही कुणी जात नाहीत हे दुर्दैवानं खरं आहे. नीलला आणि मला अशी शाळा मिळाली, हा मोठा आनंद आणि भाग्यही म्हणायला हवं.