उस पार साजन इस पार धारे - चोरी चोरी

गाणी सहसा नुसतीच ऐकली जात नाहीत. त्या गाण्याशी निगडीत अनेक कनेक्शन्स असतात, ती सगळी ते गाणं ऐकताना आपल्याभोवती आपोआप फेर धरतात. कित्येक वेळा असंही होतं, की त्या गाण्याशी ह्या ना त्या मार्गाने सांगड असणारी इतरही गाणी आठवतात. हे असं होत ते गाणं ऐकणं आणखी आनंदाचं होतं मग.

'चोरी चोरी'ची गाणी हा तसाच एक फार गहन विषय आहे. एकतर ह्यातले रोमँटिक मन्नादा अवीट आहेत. सिनेमा बघितलेला नाही, पण एरवी कधीही न आवडणारा राज कपूर मला ह्या गाण्यांमधे आश्चर्यकारकरित्या आवडतो. सगळीच गाणी एकसे एक सुंदर, त्यातही 'सवा लाख की लॉटरी' आणि 'ऑल लाईन क्लियर' तर हटकेच. जरा म्हणुन कुठेही मेलडी निसटत नाही, ही खरंच कमाल आहे. त्यातल्या प्रत्येकच गाण्याबद्दल निबंध लिहिता येईल. आमची काकू ऐकायची चोरी चोरीची गाणी सारखी. त्यामुळे ही गाणी ऐकताना मला हटकून काकूसुद्धा आठवते.

पण 'उस पार साजन इस पार धारे' हे अप्रतिम गाणं मला नेहमी वैशिष्ट्यपूर्ण वाटतं. नदी, नावाडी, किनारा, लाटा, ह्यावरच्या यच्चयावत गाण्यांमध्ये हे पहिल्या पाचात. ते कायम मला 'कशी काळनागिणी सखे गं वैरीण झाली नदी'ची आनंदी आवृत्ती वाटत आलंय. दोन्हीच्या काव्यातला आशय बराचसा जोड्या जुळवा प्रकारातला आहे. त्याची कोरिओग्राफी देखणी आहे. ही नटी कोण आहे तेही माहिती नाही. पण ती इतकी खेळकर आणि तोंड भरून हसरी आहे, की पडद्यावरचं गाणं प्रसन्न दिसतंय अगदी. ह्यातल्या वाद्यमेळाबद्दलही कुणी जाणकारानं काही उलगडून सांगितलं तर बरं होईल. गंमत म्हणजे, संगितकार शंकर जयकिशन असूनही हे गाणं ऐकताना मात्र मला ते सलील चौधरींचं असावं असं वाटतं, इतका तो लोकसंगीताचा, विशिष्ट एकसंध कोरसचा बाज आणि वापर हुबेहूब सलीलदांसारखा आहे. नाव जशी पाण्यावर हेलकावे खाते, तशाच किंचीत संथ लयीतलं, खालच्या पट्टीत सुरू होणारं. लता नेहमीसारखीच उठावदार आणि हसरत जयपुरींचे सुंदर शब्द वजनदार करणारी आहे. तिच्यासाठी वेगळं लिहिण्यासारखं काही शिल्लकच नाही आता. सगळ्या गाणंभर "हो टिम का टिंभा टिंभा, ओ कोडिया कोडिया कवलानी, गेंजी गेंजी गे़ंजी गेजळा" अशा काहीतरी त्या सुरेल कोरसच्या मजेशीर ओळी आहेत. हे शब्द कोणत्या भाषेतले आहेत की असेच वापरले आहेत कल्पना नाही. बारकाईनं ऐकताना वरवर तरी पूर्वोत्तर भारतातल्या एखाद्या भाषेतले वाटतात, कुणाला माहिती असेल तर सांगा, उत्सुकता आहे त्या शब्दांबद्दल. ह्या ओळीसुद्धा 'टिम टिम टिम तारों के', 'ताररी आररी आररी', 'घुंगर बोले चिकीमिकी चिकिमिकी', 'लारालप्पा लारालप्पा, आदीटप्पा आदीटप्पा', 'अपलम् चपलम्' या शब्दांच्या पंगतीतल्याच. कधी अर्थासकट, कधी उगीचच. पण नादमाधुर्य वाढवणा-या. असो. शोधावं तितकं कमीच.

https://www.youtube.com/watch?v=0xWepby-ioY