ढगाळलेल्या रविवारी सकाळी शाल ओढून आवडत्या पुस्तकात बुडी मारून इटींग स्नॅक्स अॅंड माईंडींग युवर ओन बिझनेस इज प्राईसलेस वगैरे.

 Chaitanya Dixit Omkar Diwan

पाच वर्षांपूर्वी 'सोस तू माझ्या जीवा रे'निमित्तानं दीक्षितांनी आमच्यामध्ये आणलेलं चैतन्य. दीक्षितांच्या अॅपिअरन्सवर जाऊ नये कुणी. स्वतः स्वस्थ न बसणे, इतरांना बसू न देणे, अवघड चाली बांधणे आणि ठरवलेली गोष्ट गोड बोलून डोक्यावर बसून करून घेणे आदी त्यांच्या अनेक गुणवैशिष्ट्यांपैकी काही आहेत.

ओंकार, चैतन्य आणि आमच्यात वावरणारे बाकीबाब बोरकर. परवानगीच्या रितसर सोपस्कारांदरम्यान भेटू शकलो त्या बोरकरांच्या सुकन्या पद्माताई वज्रम. ते सगळे दिवस आणि कविता म्हणजे चैतन्यनं आम्हां सगळ्यांना सप्रेम भेट दिलेली देखणी आठवण आहे.

https://youtu.be/Zl-KL0514m0

 रोज ऑफिसातून बाहेर पडल्यावर वाटेत बालगंधर्वच्या आवारातल्या फलकावरचे अपडेट वाचून रस्त्याला लागत होते, त्यादिवशी गेटमधूनच फलकावरचा हार बघितला आणि कंबर खचली. २००० सालची ती संध्याकाळ वाईट होती. तुमचं दर्शन तर दुसऱ्या दिवशीही मिळालं नाही, पण बॅंक ऑफ महाराष्ट्रच्या कोपऱ्यावर चारपाच तास उभी राहून भोवतीनं वाढणारी गर्दी आणि समोर होत राहिलेली बडी वर्दळ हमसून रडत बघत राहिले. आज ते दृश्य नुसतं आठवतानाही डोळे डबडबतात. खरं म्हणजे हे लिहिण्याचं काहीही प्रयोजन नाही, पण तशी वेदना परवाच्या फेब्रुवारीत पुनश्च अनुभवली. हे व्यक्त करणंही आता थांबवलं पाहिजे.

 तारकर्लीला घडलेली घटना भयंकर आहे. त्यावरून पंधरा सोळा वर्षांपूर्वीची एक आठवण झाली.

गुहागरला निवांत मुक्कामासाठी गेलो असताना त्याच संध्याकाळी एकाच कुटुंबातल्या पाच पर्यटकांना जलसमाधी मिळाल्याची भयानक दुर्घटना घडली. गेले ते पर्यटक बेजबाबदारीनं वागले नव्हते, त्यांच्या पायाखालची वाळू खचली असे प्राथमिक कारण समजले. गुहागरचा किनारा अतिशय सुरक्षित, त्यामुळे ह्या घटनेने पंचक्रोशी हादरली. अवघ्या गावावर पसरलेली शोककळा म्हणजे काय हे त्यादिवशी कळलं. मुक्काम आवरता घेऊन आम्ही वेळणेश्वरला गेलो. देवळासमोरच्या टपरीत एक ट्रोलरमालक गाठ पडले. झकपक कपडे, गोल्डमॅनसारखे सोन्याच्या जड दागिन्यांनी मढलेले आणि घड्याळही सोन्याचं घातलं होतं, त्यामुळे ठळक लक्षात राहिलेत.

सगळे सुन्न बसलो होतो. देवळाबाहेरच्या कुंडाकडे बोट दाखवून म्हणाले, 'तीन मोठे ट्रोलर्स आहेत माझ्या मालकीचे आणि मासेमारीसाठी शेकडो मैल आत जातो, उत्तम पोहतो, पण ह्या कुंडात चुकूनही कधी उतरणार नाही. त्याची खोली, रुंदी काही माहित नाही मला. ज्या ठिकाणचा अंदाज नाही, तिथे हुशारी दाखवू नये. पण पर्यटकांना आम्ही असं काही सांगायला गेलो तर आम्हाला किंमत देत नाहीत. आम्हाला काय कळतंय, असा एकंदर नूर असतो. आमचं आयुष्य इथे गेलं, आम्ही दिलेल्या सावधगिरीच्या सूचना जेन्युईन असतात. पण त्यांना पटत नाही.'

कालच्या घटनेच्या तपशीलात गेलेले नाही, पण हा महत्त्वाचा प्रसंग आठवला.

 एखादं कितीतरी जुनंच गाणं पहिल्यांदा ऐकलं की ऐकण्याच्या बाबतीत आपण अजून फारच बच्चे आहोत, हा आधीच कुरतडणारा न्यूनगंड आणखी वाढीला लागतो. माझ्याबाबतीत हे नेहमीचंच आहे.

बॉम्बे टू गोवा ही एक शालेय आयुष्यात बघण्याची चीज आहे. बाल शिवाजी, चलती का नाम गाडी, साधू और शैतानसारखे सिनेमे किंवा स्मृतिचित्रे, मृत्युंजय, श्रीमान योगी, ययाती, स्वामी वगैरे पुस्तकं (माझी यादी मोठी होईल, पुढची भर तुम्हीसुद्धा घाला, खूपच सामायिक बाबी निघतील) अशा दहावीतून बाहेर पडण्यापूर्वी करायच्या गोष्टी असतात, त्यापैकी एक. एकदा बघा नाही तर कितीहीदा बघा, तो माझ्यासारख्या आठवणींच्या खंदकाच्याही फ्रेम टू फ्रेम डायलॉगसकट लक्षात रहातोच. असं असूनही हे गाणं कसं कोण जाणे एवढी भली मोठी वर्षं स्कीप झालं होतं. तेव्हा बाकीच्या धमालीत गाणं रजिस्टर झालं नसेल किंवा झालं असतं तरी आरडीची ही आणखी एक कलाकुसर समजण्याएवढी आपल्या अकलेची ऐपतही नव्हती अशी स्वतःचीच थोडी समजूत घातली. पण नंतरही ते एकदाही कधी कुठं ऐकण्याचा योग कसा आला नाही ना कळे. त्यामुळं खरंतर स्वतःवरच चिडचीड होऊन जोरदार आदळआपट कराविशी वाटली. पुन्हा पुन्हा दिवसभर कानांना रतीब घालतच बसलेय. तुम्ही अनेकदा ऐकलं असेल. मला आजच ताजं ऐकल्यामुळे अप्रुप.

शब्द काही वेगळे नाहीत, पण चाल मात्र वेगळी आहे. त्यातल्या गोडवा आणि थोड्या संथ लयीनं ऐकताना जीव सुखावतो. अख्ख्या गाण्याला एक विशिष्ट ठहराव आहे आणि ठहराव ही व्यक्तिशः मला अत्यंत मोहात पाडणारी गोष्ट आहे. आपण घरी कामंधामं उरकताना आपल्याच नादात असेच शांततेनं गुणगुणत असतो, जसे लता किशोर गुणगुणतात. अंतऱ्याच्या दुसऱ्या ओळीच्या अवरोही सुरावटीवर दुसऱ्या आवर्तनावर थोडकंच लक्षवेधी नक्षीकाम केलेलं आहे. ह्या गाण्यातला लता आणि किशोरचा भारदस्तपणा विशेष (द्विरुक्तीबद्दल क्षमस्व) आहेच, पण कोरसनं बहारच बहार आणली आहे. बघायला गेलं तर निव्वळ भरणा करण्यासाठी निरर्थक पालुपदं कोरसच्या तोंडी घातली जातात, पण त्या सुरांच्या भरण्यानं गाणं भलतंच वजनदार होतं. हा वरचेवर चर्चेला घेण्याचा विषय आहे आणि त्यासाठी अनंत उदाहरणं घेता येतील. गाण्याचा वाद्यमेळ टिपिकल आरडी छापाचा आहे, त्याबद्दल नवं बोलण्यासारखं काही माझ्याकडे नाहीच. टिपिकल अशासाठी की एखाद्या नवख्यालाही हे आरडीचं गाणं आहे हे चटकन लक्षात येईल.

गाणं पडद्यावर बघायला गेले नाही. अमिताभ अरुणा इराणी काही आवर्जून बघावं असे नाहीत, मात्र गाण्याच्या ह्या ऑडिओ व्हर्जनमध्ये जे फोटोज आलेत, ती ऐकण्याचा आनंद वाढवणारी मेजवानी आहे. मराठी गाण्यांच्या ऑडिओ व्हर्जनमध्ये खुपदा परकीय चेहरे आणि सदोष शब्दकाव्यं वाचणं ही शिक्षा दिली जाते, त्या पार्श्वभूमीवर हे बघणं फारच सुखावह होतंय.

https://www.youtube.com/watch?v=iktnLC_zlW0&list=RDiktnLC_zlW0&start_radio=1

 आवडलीये.

ह्या फ्रेममधलं राणांचं व्हिज्युअल कॉम्पोझिशनही सुरेख आहे. काळ्या पेहरावावर बांधणीची ओढणी, नीटनेटके केस आणि दाढी, त्यातून डोकावणारी हसरी देखणी जिवणी. डोळेही हसरे. आणि आवाज? आई ग्गं. एरवी उग्र वाटणारी पण प्रत्यक्षात नसणारी व्यक्तिमत्वं. नेटकी भरीव दाढीमिशा राखणारी आणि तो दिमाख कॅरी करणारी माणसं भलती आवडतात, पर वो हरेक के बस की बात नहीं.

मुद्दा हा आहे, की अशा थाटातलं कुणी समोर बसून काही ऐकवणार असेल तर कंटाळवाण्या कविताही वाटेल तितक्या वाटेल तितका वेळ ऐकीन, वर मानाही डोलवीन.

https://www.facebook.com/reel/728412135003760

 मन:पुर्वक आदरांजली, पंडितजी.

तुमच्या प्रसन्न शास्त्रीय कलाविष्काराइतकंच तुमचं मधूर चित्रपटसंगीतही खूप आवडत आलंय. आम्हां सामान्य रसिकांसाठी थुईथुई नाचणाऱ्या संतूरइतकेच सिलसिला, लम्हें वगैरेही यादगार.

माझी आठवण दगा देत नसेल तर २०१७ ला रमणबागेत सवाईत पहिल्या दिवशी तुमच्या अप्रतिम वादनानं सांगता झाली. दुसऱ्या दिवशीच्या जोरदार पावसामुळे नंतरचा संपूर्ण महोत्सव रद्द झाला. पुढच्या वर्षी सवाई कटारीयाला आयोजित केलं गेलं. तिकडे काही जाणं झालेलं नाही. त्यामुळे तुमच्याशी निगडित ही आठवण कायम लक्षात राहील. त्यावेळी तुमचा फोटो घेण्याचा हा एक क्षीण प्रयत्न केला होता.

 आपल्याच आईला अभिवादन वगैरे फार कृत्रिम होईल, नाही?

छत्तीस वर्षांपूर्वी आमच्या मातोश्रींनी प्रस्थान ठेवलं. अवघ्या एकतिसाव्या वर्षी भराभर खेळून, फटकेबाजी करत इनिंग संपवलीसुद्धा. तिला शब्दशः 'मरणाची घाई' झाली होती. देखणी, बुद्धिमान, उत्कृष्ट गायिका, कर्तृत्ववान, गृहकृत्यदक्ष, शिस्तबद्ध, मॉडर्न, लोकप्रिय आणि अत्यंत महत्त्वाकांक्षी अशी अनेक विशेषणं चपखल शोभणारी होती ती. केवळ १८-३१ एवढ्या जेमतेम तेरा वर्षांमधे जबरदस्त कर्तबगारी गाजवली तिनं. व्यवसायामुळे प्रचंड जनसंपर्क होता. आजही अनेक अनोळखी लोक, दूरदूरचे नातेवाईक तिच्याबद्दल भरभरून बोलतात सांगतात तेव्हा नेमकं काय वाटतं ते शब्दात पकडता येत नाही. हे दिप्तीनं लिहिलेलं वाचूनही तसंच होतंय, नेमकं काय वाटलं पाहिजे कळत नाहीये. पण ते वाटणं दु:खद नक्की नाही. कारण मध्यंतरीच्या काळात पुलाखालून अख्खे समुद्रच्या समुद्र वाहून गेले आहेत. त्यामुळे एक छानसा तटस्थपणा आलेला आहे, तेव्हा कृपया सहानुभूती नको. हा उद्धटपणा वाटला तर त्याबद्दल खरंच माफ करा.

 #सैर #हसीनजिंदगी

गंजी गल्लीतल्या अज़ीज शेजाऱ्यांना पंचवीस तीस वर्षांनी भेटून आधीच जीव सुपाएवढा झाला होता. तो घेऊन पालिकेच्या चौकात येऊन खत्रींच्या दुकानाजवळ गाडी लावली. काहीतरी हवं होतं, पण इतक्या उशिरा मिळण्याची शक्यता नगण्य होती. तरीही एकदा बघू या म्हणून चर्च मागे टाकत पानलाईनकडे वळले. रोजे सुरू असल्यामुळं साडेनऊचा सुमार असूनही परिसरात चांगलीच जाग आहे. दोन्ही बाजूंच्या किराणा मालाच्या दुकानांबाहेर खजूर, खाऊच्या पानांचे कुंडे खास मांडून ठेवलेत. शिवाजी मार्केटच्या तळमजल्यावरची तुरळक दुकानं उघडी दिसतायत.

डावीकडच्या बॅगा-पिशव्यांच्या दुकानात लाकडी दांड्याच्या झटकणीनं बाहेर दर्शनी भागात ठेवलेल्या वस्तूंवरची धूळ झटकून त्या एकेक आत आणून ठेवत दिवस संपवायची लगबग सुरू दिसली. रस्त्यावरूनच मी हव्या असलेल्या वस्तूची चौकशी केली. तरुण मालकांनी अनपेक्षितपणे 'किती पाहिजेत?' विचारलं. मी सांगितल्यावर त्यांनी आत बोलावलं. सुखद धक्का बसून आत शिरते तो दुसरा आणखी सुखद धक्का माझी वाट बघत होता. 'मनावेगळी लाट व्यापे मनाला, जसा डोंगरी चंद्र हा मावळे' ही लकेरसदृश ओळ सुरू होती. वाडकर आणि फडक्यांची व्हर्जन्स आवडतात. हे राहूल देशपांडे गात होते, वहातुकीच्या आवाजात मला चटकन ओळखता आलं नाही. पण आवडीचं गाणं कानावर पडल्यावर माझ्या तोंडून नकळतच 'अरे वा' गेलं. माझी दाद ऐकून वस्तू काढायला खाली वाकलेल्या मालकांनी वर बघून काउंटरवरच्या मोबाईलचा आवाज वाढवला. एकीकडे वस्तू मोजून देताना मला म्हणाले, माझी आवडती गाणी आहेत ही. मी हसून मान डोलावली. पैसे देऊन वस्तू घेऊन आनंदात दुकानातून बाहेर पडले आणि मागे वळून दुकानाची पाटी वाचली, वर्णे बॅग्ज. आजुबाजुला एकदोन कुलुपांची दुकानंही उघडी आहेत आणि दोन तीन कुलुपांची खरंतर आवश्यकताही आहे. मगर ऐसे खुश मिजाज और तालें खरीदूं! छे! उद्या परवाकडे येईन पुन्हा.

वनवेच्या भानगडीमुळे मटण मार्केटातल्या चहलपहलीतून बिंदू चौकाकडे आले. सरळ पुढे जाणार एवढ्यात एक लांबलचक ऑडी झोकात माझ्या डावीकडून मागून येऊन उजवीकडे शिवाजी रोडकडे जायसाठी आडवी आली. मला चाक थोडं उजवीकडे वळवावं लागलं. तर समोर बिंदू चौकाच्या चौथऱ्यावर पाच सात बायका वाऱ्याला निवांत बसलेल्या दिसल्या. कित्येक वर्षं इथे जवळच रहाताना मोठ्या शिवाजी पुतळ्याच्या चौथऱ्यावर जितक्यांदा बसलो, त्या मानाने इथे बसल्याचं फार आठवत नाही. ओझरतं घड्याळात बघितलं, मोजून दहा मिनिटांची परवानगी दिली स्वतःला आणि चौथऱ्याजवळ गाडी लावली. ह्यावेळी इथे एकटं बसण्याची कल्पनाही केली नव्हती कधी. घरगुती गप्पा मारत थोडावेळ टेकलेल्या त्या बायकांमुळेच सुचलं केवळ. जे जे काही वाटलं, त्यात 'उठूच नये' हा विचार प्रबळ होता. गार वारे आणि वाहता चौक. दहाव्या मिनिटाला मात्र उठलेच.

आजचा दिवस मावळताना उजळ झाला. एक कोणतं तरी टोक बरोबर ओढल्यासरशी खूप गुंतलेल्या दोऱ्याचं जंजाळ विनासायास सुटत जावं, तसं काहीसं चालू असतं मनाचं. धमाल. जिंदगी हसीन है|

https://www.youtube.com/watch?v=P7l1rNJD8IU

 टाळेबंदीत चिरंजिवांनी सुरू केलेल्या घरच्या पुस्तकनोंदीत माझी भर शून्य पडली आहे. मुलं खरंच आपल्यापेक्षा शिस्तबद्ध असतात. नेमानं रोज पुस्तकं एक्सेल शीटमध्ये भरत होता. वाचून झालेल्या पुस्तकांच्या पण (गटणेछाप नव्हे) छोट्या नोंदी ठेवतो तो. असं असूनही त्याच्या संस्कारांचा माझ्यावर मात्र अजूनही ढिम्म परिणाम नाहीये

 

चौथा ढीग मोठा असतो.

तिसरं जळ्ळं मेलं जमतच नाही आम्हाला कधी.

पहिलं दुसरं

 #असोसिएशन्स

दुपारी पोकळ्याचं गरगटं केलं. नेहमीप्रमाणे भरपूर. गरगटं म्हणजे डाळीचं पीठ लावून गरगटलेलं. पळीवाढीपेक्षा घट्ट आणि झुणक्याहून पातळ, असं अधलंमधलंच. पोकळा ही कोल्हापूर परिसरातली लाल माठवर्गीय लाडकी पालेभाजी आहे. लाल माठाची पानं जरड आणि चव चोथ्याकडे सरकलेली असते, [असं माझं वैयक्तिक मत आहे, मतभेदांबद्दल पांढरं निशाण] आणि लाल माठ अंग चोरत नाही तर पोकळा तुलनेत अंग चोरणारा, पण नाजूक पानादेठांचा आणि चवदार, त्यामुळे इकडे बहुतेकांच्या आवडीचा प्रकार आहे. घरटी आठवड्यातून एकदा तरी ही भाजी होत असते. पण आज ती माझ्या कर्तृत्वानं बेहद्द बेचव झाली होती. मग बाबांनी सुचवलेले काही फेरफार केल्यावर रात्री ती चांगलीशी खाणेबल झाली. ते करताना अर्थातच मला रश्मीच्या आईची आणि त्यांनी केलेल्या मेथीच्या भाजीची हटकून आठवण आली.

रश्मी, अश्विनी आणि मी हॉस्टेल रुममेटस्. पीजी म्हणून रहाताना आणि तिघींचंही वेगवेगळं शिक्षण चालू असताना आम्ही तिघींनी मिळून भरपूर धमाल केली. रश्मीचं लग्न ठरल्यावर परदेशात असणारे तिचे आई-बाबा लग्नापुरते पुण्यात रहायला आले. लग्नाच्या दोन तीन दिवस आधीची गोष्ट आहे. रश्मीच्या हातावर मेंदी काढणं सुरू होतं. आणखी बरेच जण होते घरात आणि हास्यविनोद, चेष्टा मस्करी असं लग्नघराला साजेसं आनंदी वातावरण होतं. दुपारी बाहेरच्या खोलीत मधे अन्नपदार्थ आणून ठेवले आणि आम्ही बाकीचे जेवायला बसलो. काकुंनी मेथीची गोळाभाजी केली होती. वाढून घेताना ऐनवेळी त्यांनी लसूण खरपूस केलेली आणि मोहरी हिंगाची खमंग गरम फोडणी आणून त्या भाजीवर पसरली. त्या क्षणी उसळलेला तो स्वर्गीय सुगंध, फुललेल्या मोहरीचे दाणे आणि बारीक चिरलेला कुरकुरीत लसूण, ती मेथीच्या भाजीची कढई, ताटं घेतलेले आम्ही सगळे, मधे ठेवलेली ती अन्नाची भांडी, एकीकडे चाललेली रश्मीची मेंदी, असं सगळं आठवणीत तेव्हा जसंच्या तसं जे फिट्ट बसलं ते आजतागायत.

आज पोकळ्याचं गरगटं दुरुस्त करताना बाकीच्या सुधारणांबरोबरच तशी मंद आचेवरची लसूण मोहरी हिंगाची कुरकुरीत खमंग फोडणी गरगट्यावर ओतली आणि चवीचा नूर पालटला. अशी फोडणी नेहमी होते आणि त्या प्रत्येक वेळी फक्त लग्नाच्या वेळी गाठ पडलेल्या काकू आणि तो शुभ प्रसंग त्या जिवंत सुगंधासकट नजरेसमोर येतात.

अशी पदार्थांची, कपड्यांची, वस्तूंची, प्राण्यांची, झाडांची, माणसांची, घरांची, रस्त्यांची, शहरांची, आणखीही कशाकशाची अनंत असोसिएशन्स आपल्या मनात असतात, नवीन तयार होतच रहातात आणि त्या त्या क्षणी मेंदू न चुकता इमानेइतबारे त्या नोंदी आपल्यासमोर हजर करत रहातो. एरवी असंख्य गोष्टी वेळेला आठवत नाहीत, पण जोवर ह्या अशा नोंदी वर येत रहातायत, तोवर तरी वरचा मजला आलबेल आहे ही खात्री ठेवायला हरकत नाही, अशी आपली एक स्वतःचीच समजूत.

 जागतिक कला दिनानिमित्त

   

 बाबा, शिवाजी विद्यापीठ, उन्हाळ्यातली संध्याकाळ, गार वारे आणि शांतता.

घरापासून दूर आणि बसरूटवर नसलेल्या कितीतरी रम्य ठिकाणी ज्येनांचं कित्येक वर्षे जाणं होत नाही. आणि रिक्षा वापरणं अजूनही ह्या पिढीच्या तत्वात बसत नाही.

 रव्याचे आप्पे आणि आंबील शॉट

 रविवार+शाळूमैतरणी=आनंद.

संजीव सावळवाडेंचं नवं डोसा हाऊस पसंत पडलेलं आहे.

 माझ्या डोळ्यासमोरची सशक्त स्त्री. आणि खरंतर पुरुषही.

विचार, निर्णय, स्टॅंड्स, कर्तृत्व, शैली, जाणिवा, जगणं, छंदोपासना आणि कामातून उभी केलेली तगडी जरब, दरारा - सगळं अस्सल स्वतःचं, बाईपणाचं भांडवल नसलेलं. ना ईझम्स, ना माज, ना वचावचा बोलणं, ना स्पष्टीकरणं. आणि हे स्त्रिया आणि पुरुष, दोघांनाही लागू आहे.

वचावचा बोलणंही अनेकदा गरजेचंच असतं. पण ईझम्सच्या बाबतीत काही वेळा अनावश्यक वाटतं. त्या बोलण्यामुळे भुमिकेला वजन येत नाही. मुळातल्या भुमिकेत आणि ती मांडण्यात दम असेल तर बाकी नटवण्याची गरज उरत नाही मग, एवढंच.

 गेल्या सहा तारखेला रविवार होता ही एक ब्लेसिंग इन डिस्गाईज म्हणतात तशातली गोष्ट. आजही सहा तारीख आणि रविवार. काही घटना पचवण्यारिचवण्यासाठी - मुळात स्विकारण्यासाठी - एक उसंत मिळावी लागते, ती त्या रविवारानं समस्तांना दिली, हे खरोखर फार सुदैव होतं.

गेल्या सहा तारखेला जे काळोख दाटल्यासारखं झालं, तो उदासवाणा तवंग आज महिन्याभरानंतरही भोवती बराचसा शिल्लक आहे. रोजचं आयुष्य काय, सुरु रहातंच. सखे सोयरे डोळे पुसतील, पुन्हा आपल्या कामी लागतील, उठतील बसतील हसूनी खिदळतील वगैरे व्हायलाही हवं. ही बातमी केव्हा तरी यायचीच होती. आधल्या दिवशी रात्रीपर्यंत मी मारे समजुतीच्या गप्पा मारत होते, पण आपण गाफील आहोत आणि मनाच्या अशा तयाऱ्या बियाऱ्या काही होत नसतात हे प्रत्यक्ष तो क्षण उगवल्याशिवाय उमगत नाही. एखाद्या माणसाला हयातीत कधीच न भेटताही ते माणूस तुमच्यात श्वासासारखं गच्च मुरून असतं आणि आसमंतात कुठेतरी ते माणूस तुमच्याबरोबरच श्वास घेतंय, हा केवळ दिलासाही अनमोल असतो. तो दिलासा अदृश्य झाला. एकाच वेळी खूप खाजगी गोष्ट जेव्हा अफाट सार्वजनिकही असते, तेव्हा गुदमरवणारा गोंधळ उडतो असा एक विलक्षण अनुभव आला. खात्रीनं माझ्यासारखाच अगणितांचा असा गोंधळ उडाला असणार.

माझ्या घरात सुहृदांच्या ह्या चौकोनातला एक जिवंत आणि रंगीत कोन शिल्लक होता. हा चौकोन माझ्यापुरता शाश्वत आहे, ती काळजी नाही. एवढी गदगद पुन्हा होण्याचं मात्र आता कारण उरलं नाही.

 गुळाचा सांजा आणि दहीपोहे.

 घराबाहेरच्या ओट्याचं सुशोभन.

महाद्वार रोड, कुंभार गल्ली, तिसरं घर.

 नजिकच्या कालखंडात माझ्या ग्रहमानात 'शिव्या'दानाचा योग आहे आणि त्या मी कचकावून देणार आहे. वाढीचं वय कोल्हापुरात गेलेल्यांच्या समृद्ध शिव्यासंग्रहाबद्दल अवाक्षरही वेगळं बोलायला नको, तसा तो माझाही आहे. आमचा शेजार एवढा देदिप्यमान होता की आम्ही जागेच शिव्या ऐकत व्हायचो आणि आमचं बेला के फूल, रजनीगंधा वगैरेही शिव्यांचंच असायचं. योगायोगानं आताही हे दान देदिप्यमान शेजाराची परंपरा कायम राखणा-याच्या पदरातच घालायचं आहे, त्यामुळे झक्कपैकी एक वर्तुळही पूर्ण होणार आहे.

निव्वळ अभ्यास कुठे कमी पडू नये आणि अधेमधे अडखळले तर नंतर स्वतःचीच स्वतःला लाज येऊ नये म्हणून गेल्या काही दिवसांत पहिल्यांदाच मेंदूतल्या त्या कप्प्यावरची धूळ झटकली. कुठे कुठे चढलेला गंजबिंज नीट साफसुफ केला. आणि शेलकी रत्नं वरखाली करून हा दागिना शोभेल की तो बरा दिसेल, अशी सध्या उजळणी चालू आहे.

मराठी भाषा गौरव दिनानिमित्त माझी अशीही तयारी.

जय महाराष्ट्र, जय मराठी

 रशिया युक्रेनच काय, कोणत्याही युद्धासंदर्भातले विनोद करणारे आणि फिरवणारे लोक सपशेल नापास आहेत. आपल्या भोवती ही परिस्थिती असती तर बुडाखाली आग लागली असती. शिकायला गेलेली कोवळी पोरंही अडकलीत. आईबापांच्या काळजाचं पाणी झालंय.

देव बरे करो.

 लकडी पुलावरून दुचाकी नेताना अजूनही पोटात पाकपुक होतं!

लकडी पूल अनेक वर्षांनी दुचाकीस्वरांसाठी खुला केल्यानंतरची मन:स्थिती.

 कोवळी उन्हं, ढोकळा, पपई आणि बोर्नव्हिटा.

 पांघरुण खूप आवडला.

दमदार पटकथा, चपखल कास्टिंग, दर्जेदार अभिनय, सुश्राव्य संगीत, नेत्रसुखद फ्रेम्स.

उत्तम संवाद, साजरी वेशभूषा, देखणी लोकेशन्स, सगळंच सरस आहे.

संपूर्ण अल्बमच मेजवानी आहे. गीतकार, संगितकार आणि गायक कुणीही कसर ठेवलेली नाही. मांजरेकरांचा दखलपात्र चित्रपट.

गालबोट म्हणून अलिकडच्या काळातले वाटणारे फोटो तेवढेच काय ते खटकले.

नियतीनं चुकवलेल्या गाड्यांची गोष्ट.

आवडो, नावडो, पण नॉट टू मिस.

 आकाशवाणीवरचे माहितीपर कार्यक्रम आवर्जून सर्वांनी ऐकण्यासारखे असतात. विषयवार नेमून ठेवलेले स्लॉट्स असतात आणि त्यातल्या उपविषयांवर अभ्यास असणारे वक्ते, नागरीक बोलावले जातात.

कोल्हापूर केंद्रावर 'कायद्याविषयी बोलू काही' ह्या कार्यक्रमात आज ऍडव्होकेट विनय कदम ह्यांची अत्यंत चांगली आणि सुलभ मराठीतली मुलाखत झाली. मुख्य म्हणजे सगळे मुद्दे सामान्य नागरीकांच्या रोजच्या आयुष्याशी निगडीत असणारे आणि कायदा पदोपदी आपल्या साथीला असताना केवळ आपल्या अज्ञानामुळे आणि भितीमुळे आपण आपले नुकसान कसे करून घेतो, ह्याबद्दल उदाहरणांसकट चर्चेला घेतले होते. अनेक किरकोळ वाटणा-या पण प्रत्यक्षात अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टी आज समजल्या. उदा. वहातुक पोलिसांसंबंधी असणारे प्रवाद आणि रस्त्यावरच्या ह्या घडामोडींसंदर्भात असणाऱ्या तरतुदी, कलम 498 संबंधी खुलासे, ओघानं पुरुषांसाठी असणारी कायदेशीर संरक्षणे आणि काळानुसार निर्माण झालेली त्यांची गरज, पत्रकारांचे अधिकार आणि कायदा, कायद्यात कालपरत्वे केले जाणारे बदल आणि ते तसे करता यावेत - किंबहुना करावे लागतील ह्या दूरदृष्टीने त्यासाठी आपल्या घटनेत करून ठेवलेल्या तजविजी, जागतिक कायदेजगतातलं भारतीय कायद्याचं स्थान, सामान्य नागरीकांची कायद्यासाठी असणारी साधी मुलभूत कर्तव्यं, अशी सांगोपांग माहिती मिळाली.

मला इथे मुलाखतकर्तीचंही विशेष कौतुक करायचं आहे. मुलाखती बघणं हा माझा छंद आहे त्यामुळे असंख्य मुलाखती ऐकताना-बघताना वारंवार जाणवत आलेल्या काही बाबी आहेत. आलेल्या पाहुण्याचं मोठेपण लक्षात घेऊन, योग्य तो मान राखत बोलणं ही पहिली गोष्ट. ती व्यक्ती तिच्या पात्रतेमुळे बोलायला आमंत्रित असते, त्यासाठी ती वेळ काढून आलेली असते, ही जाणीव असली पाहिजे. वक्त्याबद्दल, त्याच्या कामाबद्दल किमान काही माहिती गोळा करून छोटी प्रश्नावली समोर तयार हवी. खुपदा अत्यंत घाशीव प्रश्न विचारत, त्याच त्याच प्रश्नांवर घुटमळत, थातुरमातुर प्रतिसाद दिले जात असतात आणि एकंदर अनुभव अत्यंत रटाळ उरतो. फक्त मधे बोललं नाही म्हणजे मुलाखत चांगली होते, असं नाही. वक्त्याला खुलवता नाही आलं तर निदान त्याचा विरस होणार नाही ही तरी दक्षता घेतली पाहिजे. अलिकडेच प्रसारित झालेल्या अनुराधाताईंच्या Anuradha Mehta मुलाखतीचा अनुभव तर ताजा ताजा आहे. आजची मुलाखतकर्ती मात्र चर्चेला उत्तम पद्धतीने पुढे नेत होती, तिनं अतिशय समर्पक प्रश्न विचारले आणि संवादातल्या रिकाम्या जागा मुद्द्याला धरून बोलत भरून काढल्या. ह्याबाबतीत नीनाताईच्या Neena Mestry Naik मुलाखती नेहमी श्रवणीय असतात. इतर केंद्रांचे उल्लेख इथे करण्याचं प्रयोजन नाही, म्हणून ते टाळले आहेत.

#आकाशवाणी #मुलाखती

 अवचटकाकांना सादर भावांजली. मोठं माणूस गेलं.

वाचनाचा एक विशिष्ट संस्कार त्यांच्यामुळे झाला आणि माझ्यासारख्या सर्वसामान्य वाचकाला त्यांनी एक सामाजिक प्रगल्भता दिली असं म्हणणं अतिशयोक्ती होणार नाही. माझी त्यांची ओळख त्यांच्या सा. सकाळच्या दिवाळी अंकातल्या दीर्घ लेखांनी झाली. खूप अंक खूप वर्षं जपून ठेवले होते. किती विषय आणि केवढी माणसं, संस्था समजत गेल्या. मग पुस्तकांचा लळा लागला.

अनेक वर्षांपूर्वी Sachin Warghadeमुळे पहिल्यांदा भेट झाली. पहिल्याच भेटीत भरपूर गप्पा, ओरिगामी भेटवस्तू आणि बासरीवादनाची ट्रीट मिळाली. तोवर फक्त वाचत होते, नंतर 'कार्यरत'मधल्या जाणत्या माणसांना नव-याच्या कामानिमित्त प्रत्यक्ष बघता आलं.

कोणत्याही वयोगटाला कोणत्याही निमित्ताने भेट देण्यासाठी ठराविक पुस्तकांच्या छोट्याशा यादीत 'छंदांविषयी' हे वरच्या क्रमांकावर आहे. जे भेट दिलेल्या सर्वांना, अगदी वाचनाची फारशी आवड नसणा-या व्यक्तींनाही हमखास पसंत पडत आलंय. 'स्वतःविषयी' आजही केव्हाही वाचताना खूप शंकांचं निरसन होत रहातं.

ते अनोळख्यांनाही कधी परके वाटलेच नसतील, पण मैत्रिणीचे बाबा म्हणून थोडंफार आणखी जवळून पहाता भेटता आलं हा सुखद योग. त्यांना आवडलेलं आणि त्यांच्या तोंडून ऐकलेलं 'गली में आज चाँद निकला' ही विशेष आनंदाची आठवण आहे.

मी कोल्हापुरात येताना काहीही लागलं तर भेट असं म्हणून त्यांनी आवर्जून काही संपर्क क्रमांक दिले होते आणि मी पाठवलंय असं सांग म्हणाले होते.

Yashoda, सांभाळा दोघी.